كەلىنى جاقسى ءۇيدىڭ كەرەگەسى التىن

    مۇراتقان مۇقان ۇلى حابارلايدى. جاقىندا كورشىلەس جەمسارى اۋداننا ءبىر جاماعايىننىڭ تويىنا بارا قالدىم. توي تاماعى جەلىنىپ بولا، ءبىزدىڭ قارسى ۇستەلدە وتىرعان ءبىر كەلىنشەك توي يەسىنە ءجونىن ايتىپ، ۇيدە اۋرۋ ەنەسىنىڭ بارلىعىن، ءدارىسىن بەرىپ، دارەت سىندىراتىن ۋاقىتى بولىپ كەتكەنىن، ايلانباي ەرتەرەك قايتاتىندىعىن ايتىپ، قوشتاسىپ جاتقانىن كوردىم.

    ءبىزدىڭ جانىمىزدا وتىرعان قىستاق تۇرعىندار كوميتەتىنىڭ مەڭگەرۋشىسى ءالي كەلىنشەك كەتە ماقتاي جونەلدى: «جاقسىنىڭ جاقسىلىعىن ايت نۇرى تاسىسىن» دەمەكشى، بۇل كەلىنىمىز قىستاعىمىزداعى ۇلگىلى كەلىندەردىڭ ءبىرى باتيما ساقا قىزى. قىستاعىمىزعا كەلىن بولىپ تۇسكەلى ۇلكەندى سيلاپ، كىشىنى ايالاپ، قىستاعىمىزدىڭ ۇلگىلى كەلىندەرىنىڭ ءبىرى بولىپ كەلەدى. ءار جىلى قىستاق، اۋىل جاعىنان ۇلگىلى كەلىن، 8-مارت قىزىلتۋشىسى سياقتى ماراپتارمەن تالاي رەت سيلاندى. اسىرەسە، قان قىسىم ناۋقاسىنان جىعىلىپ، ءبىر اياق، ءبىر قولىنان جان كەتكەن قارت ەنەسىن الاقانىنا سالىپ ايالاپ باعىپ كەلەدى. «سىزدەر اقپارات ورىندارىندا قالام تەربەپ جۇرگەن ءتىلشى بولعاننان كەيىن، باسقالارعا ۇلگى بولاتىن وسىنداي سالت-داستۇردەن اتتاماعان قازاقتىڭ كەلىندەرىن دە تانىستىرىپ قويساڭىزدار بولادى»،-دەدى.

    بۇل قىستاق باستىعىنىڭ ءسوزى دە ماعان وي سالدى. ۋاقىت شىققاندا كەلىپ تىلشىلىك ىستەيتىنىمدى ايتىپ مەندە اتتاندىم. كوپ وتپەي شىرىلداعان تەلەفونىمدى كوتەرسەم الگى قىستاق باستىعىمىز ەكەن. امان سالەمنەن كەيىن، «بۇگىن شينجياڭ تەلەۆيزياسىنىڭ زاڭ جانە ءمورال ايدارىنىڭ تىلشىلەرى باتيمانىڭ جارقىن وبرازىن جاريالاعالى قىستاعىمىزعا كەلدى، ۋاقىتىڭىز بولسا سىزدە كەلىپ قايتپايسىز با»،-دەدى. مەندە تالابىنان باس تارتپاي اپپاراتىمدى كوتەردىم دە، تىزگىن ۇشىمەن جەتتىم. مەن بارسام، جەمسارى اۋدانى بيتىڭ قالاشىق ءۇش قوبى قىستاعىنداعى باتيما وتباسى تۋىس-تۋعان، كورشى قولاڭدارمەن اۋلاسى ادامعا تولىپتى، مەندە ۇلكەندەرگە سالەمدەسىپ بولعاننان كەيىن، تىلشىلىگىمدى باستاپ كەتتىم.

    ەڭ الدىمەن باتيمانىڭ قايىن اتاسى جۇماقان راقي ۇلىن سۇحباتقا تارتقانىمدا: «كەلىنىم باتيما 2004-جىلى قىركۇيەك ايىندا شونجى اۋدانى تاتار اۋىلىنان وتباسىمىزعا كەلىن بولىپ تۇسكەلى وتباسىمىزعا بالداي باتىپ، سۋداي ءسىڭىپ، وتباسىمىزدىڭ ەڭ سۇيىكتى ادامنىڭ بىرىنە اينالدى. وتباسىمىزعا عانا ەمەس كورشى-قولاڭ، قىستاق تۇرعىندارىنا دەيىن سيلاسىمدى بولىپ، ۇلكەندى ايالاپ، كىشىنى سيلاپ دەگەندەي وتباسىمىزدىڭ جۇمىستارىن جاي-جايىنا ىڭعايلاپ ءوزىنىڭ تەكتى جەردىڭ قىزى ەكەنىن اڭعارتىپ ۇلگىردى. بۇنىڭ بارلىعىن اكەسى ساقا قۇدامىز بەن شەشەسى مەرۋەت قۇداعيمىزدىڭ ۇرپاق تاربيەسىنەن بولە قاراۋعا بولمايدى. مەن ەڭ اۋەلى قۇدا-قۇداعىيىمىزعا وسىنداي ونەگەلى ۇرپاق تاربيەلەپ بەرگەننە راحىمەت ايتامىن»،-دەدى.

    ال ەنەسى جامالقان ءبايبورى قىزىن سوزگە تارتقانىمدا: «مەن ءوزىم 1991-جىلدان باستاپ جۇرەك قان قىسىم ناۋقاسىمەن كوپ جىل ناۋقاستاندىم، 1999-جىلى ساۋىردە قان قىسىمنان جىعىلىپ، شونجى اۋداندىق شيپاحانادا 9 كۇن ەس-ءتۇسسىز جاتىپپىن. شيپاگەرلەردىڭ كۇش سالا ەمدەۋىندە، اقىرىن-اقىرىن اۋرۋىمنىڭ بەتى قايتقانمەن، ءبىر اياق ءبىر قولدان جان كەتىپ، مۇگەدەك بولىپ قالدىم. جولداسىمنىڭ اپارماعان شيپاحاناسى، ەمدەتپەگەن ەمشى قالمادى دەسەم ارتىق ايتقان بولمايمىن. ايتەۋ  وسى كۇنگە جەتىپ بالارىمنىڭ قىزىعىن كورىپ كەلەمىن. مەن باتيما كەلىنىمدى ماقتاۋدان بۇرىن ۇكەن كەلىنىم گۇلسارا ساعاي قىزىنا راحىمەتىم بولەك، باتيما كەلىنىم وڭ جاعىما كىرگەنشە استى-ۇستىمە ءتۇسىپ، بەس جىل قارادى، كەيىن رازىلىعىمدى بەرىپ، بولەك وتاۋ قىلىپ شىعاردىم. مەن ءوزىم كەلىننەن تالەيلى جان بولدىم، ءبىر كەلىنمەن ءبىر كەلىنىم ارتىق بولدى. باتيما كەلىنىم وڭ جاققا كىرگەلى مەنى ءوز شەشەسىنەن ارتىق ايالاپ كۇتىمدەپ كەلەدى، جاس بالاشا شومىلدىرىپ، جاعامدى كىرلەتپەي جىلى جۇمساق تاماعىمدى جاساپ بەرىپ، ءدارىمدى ۋاقىتىندا قاداعالاپ ىشكىزىپ، استى-ۇستىمە ءتۇسىپ كۇتىپ، كەلىندىك بورىشىن ارتىعىمەن ورىنداپ كەلەدى. وسىنداي كەلىنىم بولعانىما كوڭىلىم توعايىپ وتىرادى. ‹پەيىلسىز بەرگەن اسىڭنان، پەيىلىمەن بەرگەن قاراسۋ ارتىق› دەمەكشى كەلىنىمنىڭ جايدارلانىپ وتىرىپ بەرگەن ءبىر شىنى شايىنىڭ ءوزى اۋىزىما بال تاتيدى. كەلىننىڭ جارقىلداعان قاباعىنا قاراپ، وتباسىمىزداعى ۇلكەن-كىشىنىڭ بارلىعى قۋانىشتا. مەنى سونشا باقسا دا، ءبىر كۇن قاباق شىتقانىن كورمەدىم. كەلىن ءۇيدىڭ شام شىراعى ىسپەتتى، شىراق جارىق بولسا ءۇي ءىشى كورىكتى بولادى ەكەن. ءبىزدىڭ وتباسىمىزدا بۇرىننان تۇسەل تۇسەتىن ۇلكەن قارا شاڭىراق بولاتىنبىز. جولداسىم قىستاق كوميتەتىندە ۇزىن جىل قىزمەت ىستەگەن قارت پارتيا مۇشەسى، بۇرىننان وتباسىمىزدان كەلىمدى-كەتىمدى كىسىلەر ۇزىلمەيتىن، ءالى دە سول شالدى اڭگىمەگە تارتىپ قوناقتىڭ اياعى ۇزىلمەي تۇرادى. كەلىن جان بىرەۋىنە قاباق شىتىپ كورمەدى، قاشاندا جىلى قاباقپەن قوناقتاردى اتتاندىرىپ جاتادى. ءوزىم جارىم-جان مۇگەدەك بولسام دا، وتباسىمىزدىڭ بەرەكەسىنە كەلىننىڭ قاباعىنا قاراسام، ءوزىم رۋحاني جاقتان سەرپىلىپ، كوڭىلىم ءبىر جاساپ قالادى»،-دەيدى.

    جولداسى بەيسەنقان جۇماقان ۇلى دا ءوز جۇبايىنا رازىلىعىن بىلايشا جەتكىزدى: «ءبىز باس قۇراپ سەميالى بولعاننان كەيىن قازاقتىڭ جوسىنى بويىنشا ءۇيدىڭ كەنجەسى بولعاننان كەيىن قاراشاڭىراققا يە بولىپ قارتتاردى كۇتىمدەۋ بورىشىن ارقالاۋعا تۋرا كەلدىك، جۇبايىمدا مەنىڭ ويىمدى بىردەن قۇپتاپ، قارتتارعا بىز قارايلاسپاساق بولماس، مەن قاشان دا سەنىڭ اقىلىڭدامىن. اتا-ەنەمدى قولىمنان كەلگەنشە رازى ەتۋگە كۇش سالامىن، سەن الاڭسىز بول دەگەن ەدى. ايتقانىنا جەتىپ باس قۇراعالى ون نەشە جىلدان بەرى رەنىش بىلدىرگەنىن كورمەدىم. وتە ەڭبەكشىل جان بولدى. ءوڭ شايىسىپ كورمەدىك. وتباسىنىڭ تۇرمىسىن قامداۋ ءۇشىن، جۇبايىم تونارعا نان جاۋىپ ساتىپ، تۇرمىستىق بۇيىمدار دۇكەنىن دە اشتى. ماڭايداعى اق جەردەردى تىڭايتىپ ءوزىمىز جەيتىن كوكتاتتى قامداۋمەن بىرگە ارتىق اۋىسىن بازارعا سالىپ، كۇندەلىك تۇرمىستىق قاراجاتتى دا ايىرىپ كەلەمىز. وتباسى جۇمىسى بولسىن، الدە سىرتتىڭ جۇمىسى بولسىن قولىنان كەلگەنشە قۇلشىنىپ كەلەدى. ءبىر-بىرىمىزگە سايكەسىپ اقىلداسا وتىرىپ جۇمىس جۇرگىزەمىز. وتباسىنىڭ ۇيتقىسى بەرەكە ەكەن. ءبىز وتە ىنتىماقتى بەرەكەلى ءوتىپ كەلەمىز، وسى بەرەكەمىز ماڭگى جالعاساتىننا سەنەمىن»،-دەيدى.

    ءبىزدىڭ سۇحباتىمىزدىڭ سوڭىنا كەلىپ، وزدىگىنەن سوزگە ارالاسقان كورشىسى ءسالي مۇقامەتقان ۇلى اقساقال بىلاي دەيدى: «ءتىلشى جىگىت مەندە بىرەر اۋىز لەبىز بىلدىرە كەتكىم كەلىپ وتىر. بۇل بالا تەك وسى وتباسىنىڭ عانا كەلىنى ەمەس، اۋىلىمىزدىڭ اياۋلى كەلىنى دەسەك ارتىق كەتپەيدى. ‹الىستاعى تۋىستان جاقىنداعى كورشى ارتىق› دەگەندەي، ءبىزدىڭ كورشىمىز جۇماقان مەن جامالقان جارالماعان جاندار بولاتىن. نۇر ۇستىنە نۇر بولعانداي كەلىنى باتيما كەلىپ قوسىلىپ، بۇل ءۇيدىڭ كەرەگەسى كەڭەيىپ، شاڭىراعى ءتىپتى بيىكتەگەندەي بولدى. قاشان كەلىپ قالساڭ، استى-ۇستىڭە ءتۇسىپ بايەك بولىپ جاتادى. باتيما قاراعىم كورشى-قولاڭعا سيىمدى، وتە يبالى كەلىن بولدى. قازاقتىڭ كەلىندەرىنىڭ ۇلگىسى. كوپتەگەن ارتىقشىلىقتار ءبىر باسىنان تابىلادى، تۇرمىستا وتە قاراپايىم، ءباز-بىرەۋلەرشە سىلاڭداپ، سىزىلىپ وتىرعانىن كورمەيسىڭ. وسىنداي ءداستۇردى جالعاستىرعان قازاقتىڭ كەلىندەرى كوبەيە بەرسە دەيمىن».

    جوعارىداعى سۇحباتتار باتيما ساقا قىزىنىڭ ءون-بويىنان تابىلىپ جاتقان اسىل قاسيەتتەر ەكەن. بىلگەن ادامعا ءبىز ايتاتىن سوزدەردە قالماعانداي، «قازاقتىڭ كەلىندەرى- اي» دەگەن ءان وسىنداي كەلىندەرگە ارناپ شىققان سياقتى. سالىت-ءداستۇرىمىزدى ساقتاپ كەلگەن وسىنداي كەلىندەردەردىڭ قاتارى مولايا بەرسە ەكەن.

جاۋاپتى رەداكتور:سايراش تۇرارجان قىزى