«وتاندى انامىزدى قاستەرلەگەندەي قاستەرلەيىك»

    ابدۇراقىپ تۇمۇرنياز دامولدا −

    مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى، جۇڭگو ءىسلام ءدىنى قوعامىنىڭ تۇراقتى مۇشەسى، شينجياڭ ءىسلام ءدىنى قوعامىنىڭ ورىنباسار باستىعى، شينجياڭ ءىسلام ءدىنى ينستيتۋتىنىڭ باستىعى ابدۇراقىپ تۇمۇرنياز دامولدا 23 - قاڭتار كۇنى ءتىلشىنىڭ سۇحباتىن قابىلداعاندا، ءوزىنىڭ وتاندى ءسۇيۋ سۇيىسپەنشىلىگىن تىلگە تيەك ەتىپ: «ءار ادامنىڭ ءوز وتانى بولادى، ءبىز وتانىمىزدى ءوز انامىزداي كورسەك، بۇل ەڭ تەرەڭ سۇيىسپەنشىلىك ەسەپتەلەدى. وتان ۇلى شاڭىراعىندا ءبىز انا قۇشاعىنىڭ مەيىرىن سەزىنە الامىز، مۇنىڭ ورنىن ءارقانداي سۇيىسپەنشىلىك باسا المايدى. پارتيانىڭ ءدىني سەنىم ەركىندىگى ساياساتى ازاماتتاردىڭ ءدىني سەنىم ەركىندىگىن ۇزدىكسىز قامتاماسىز ەتىپ جانە وعان قۇرمەت ەتىپ، قالىپتى ءدىني قيمىلداردى قورعاپ كەلدى. جۇڭگو ازاماتى رەتىندە، مەنىڭ جانە بارلىق دىنگە سەنەتىن بۇقارانىڭ ءدىني سەنىم ەركىندىگىنە تولىق قۇرمەت ەتىلدى، زاڭدى ۇقىق - مۇددەسى شىنايى قورعالدى. مەن وتانىمدى سۇيەمىن، جۇڭگولىق بولعانىما ماقتانامىن جانە ماساتتانامىن»، - دەدى.

    ابدۇراقىپ تۇمۇرنياز 1962 - جىلى ءپىشان اۋدانىنداعى ۇيعۇر، حانزۋ، حۇيزۋ سياقتى ءار ۇلت شوعىرلى قونىستانعان قىستاقتا دۇنيەگە كەلگەن. ونىڭ اكەسى ءپىشانداعى ەگىنشىلىك مايتالمانى بولعاندىقتان، كوپشىلىك ۇنەمى ونىڭ اكەسىنەن ەگىنشىلىك بىلىمدەرى جونىندە كەڭەس الاتىن، بارىس - كەلىس جيىلەگەن سايىن، ولار دوستارعا اينالدى. ادامدار كوپ كەلگەن كەزدەرى ابدۇراقىپ تۇمۇرنيازدىڭ اكەسى كوپشىلىكتى قوي سويىپ قوناق قىلاتىن. ابدۇراقىپ تۇمۇرنياز: مەن ۇرپاقتار بويى شينجياڭدا تۇرمىس كەشىرىپ جاتقان ءار ۇلت جۇرتشىلىعى سياقتى ءار ۇلت تاتۋ - ءتاتتى وتەتىن، قارايلاسىمدى، سيلاسىمدى بولعان ورتادا ەسەيىپ - ەرجەتتىم، - دەدى.

    ابدۇراقىپ تۇمۇرنياز ەسەيىپ - ەرجەتۋ بارىسىندا ءار جاقتى بىلىمدەردى ۇيرەنىپ، سونداي - اق شەتەلدە ءبىلىم اسىرىپ، قاراپايىم ۇيعۇر جاستان شينجياڭداعى بىردەن - ءبىر ءدىني ينيستيتۋتتىڭ باستىعى بولدى. قازىر ول مەملەكەتتىك حالىق قۇرىلتايىنىڭ ۋاكىلى تۇرعىسىنان شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ ءۇنىن اڭىس ەتۋدە، سونىمەن بىرگە ءبىرشاما جوعارى ءدىني ماعلۇماتقا يە ءدىني ءىزباسارلاردى تاربيەلەۋگە كۇش سالۋدا. ابدۇراقىپ تۇمۇرنياز دامولدا: مەنىڭ ەسەيىپ - ەرجەتۋ كەشىرمەلەرىم شينجياڭداعى ءار ۇلت بۇقاراسىنىڭ ءدىني سەنىم ەركىندىگى مەن ۇقىعىنىڭ قۇرمەتكە جانە قامتاماسىزداندىرۋعا يە بولعاندىعىنىڭ شاعىن كارتيناسى، - دەدى.

    مەملەكەتتى، ءدىندى سۇيۋدە، مەملەكەتتى، حالىقتى سۇيۋدە، زاڭ - ەرەجەلەرگە بويسۇنۋدا باستاماشى بولىپ، دىنگە سەنەتىن بۇقارانى ءدىني ۇشقارىلىق يدەياسىنا قارسى تۇرۋعا جەتەكتەۋ، ۇلتتار ىنتىماعىنىڭ تيپى بولۋ جاعىندا، ابدۇراقىپ تۇمۇرنياز دامولدانىڭ وزىندىك كوزقاراسى بار. ول بىلاي دەدى: «ءبىز وتاندى انامىزدى قاستەرلەگەندەي قاستەرلەپ، اناردىڭ ۇرىعىنداي تىعىز بىرىگىپ، بوگدە نيەتتى ادامداردىڭ بۇلىنشىلىك سالۋىنان ساقتانىپ، قۇرىش قامال سالۋ ارقىلى وتان انامىزدى جاقسى قورعاۋىمىز كەرەك. ءبىز ءىسلام دىنىندە دارىپتەلگەن وتانشىلدىق، بەيبىتشىلىك، ىنتىماق، ورتا جول، كەڭشىلدىك، ىزگىلىك سياقتى ءشاريعاتتاردى ۋاعىز ايتۋ، تاپسىرلەۋ بارىسىنا ءسىڭىرىپ، دىنگە سەنەتىن بۇقارانى جاراسىمدىلىقتى دارىپتەۋگە، زورلىقتى كۇشكە قارسى تۇرۋعا تاربيەلەپ، جەتەكتەپ، مەملەكەت حاۋىپسىزدىگىن، وتان تۇتاستىعىن، ۇلتتار ىنتىماعىن، قوعام جاراسىمدىلىعىن مىزعىماي قورعاۋىمىز؛ مەملەكەتتىڭ زاڭدارىنا، زاڭ - ەرەجەلەرىنە باستاماشىلدىقپەن سانالى تۇردە بويسۇنىپ، قالىڭ دىنگە سەنەتىن بۇقارانى مەملەكەت زاڭى مەن ءدىني قاعيدانىڭ قاتىناسىن دۇرىس تانۋعا جانە ءبىر جاقتى ەتۋگە بەلسەنە تاربيەلەپ، جەتەكتەپ، قالىپتى ءدىني تارتىپتەردى سانالى تۇردە قورعاۋىمىز كەرەك. ءبىز ءدىني ۇشقارى يدەيالاردىڭ كەۋلەپ كىرۋىن باتىلدىقپەن تەجەپ، ۋاعىز ايتۋدى، تاپسىرلەۋدى ارناعا ءتۇسىرىپ، دىنگە سەنەتىن بۇقارانى دۇرىس سەنىمنەن، دۇرىس ءىس - ارەكەتتەن جازباۋعا، ورتا جولدى ساقتاۋعا، ۇشقارىلىقتى تەجەۋگە تاربيەلەۋىمىز جانە جەتەكتەۋىمىز كەرەك».

    ابدۇراقىپ تۇمۇرنياز دامولدا بىلاي دەدى: «اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم مەن ۇكىمەتتىڭ ورنالاستىرۋىمەن وتانشىل ءدىني قايراتكەرلەردىڭ ۋاكىلى رەتىندە، 6102 - جىلى قاشقار، حوتان، اقسۋ، تۇرپان، ءۇرىمجى سياقتى جەرلەردە تالاي رەت لەكسيا جاسادىم جانە اڭگىمە وتكىزدىم، مۇنىڭ اڭىسى وتە كۇشتى بولدى. ءار جولى ءدىن سالاسىنداعى قايراتكەرلەر مەن دىنگە سەنەتىن بۇقارا مەنى ىزدەپ كەلىپ، وسىنداي لەكسيانى ايرىقشا قارسى الاتىندىقتارىن، مۇنىڭ ولارعا نەنىڭ ناعىز ءىسلام ءدىنى ەكەندىگىن بىلۋىنە، ولارعا <مەملەكەتتى ءسۇيۋ> ءۇشىن، ءسوزسىز، زاڭدى ۇيرەنۋ، زاڭدى ءتۇسىنۋ، زاڭعا بويسۇنۋ كەرەكتىگىن ءارى <ءدىندى ءسۇيۋ> ءۇشىن، ءسوزسىز، بايىمدالعان ءدىني سالت يدەيالاردى ءىسلام ءدىنى ءشاريعاتىنا ۇيلەستىرۋ كەرەكتىگىن ۇعىندىرعاندىعىن ايتتى. وتانشىل ءدىني قايراتكەرلەردىڭ دىنگە سەنەتىن بۇقاراعا نەنىڭ ناعىز ءىسلام ءدىنى، نەنىڭ ناعىز مۇسىلمان ەكەندىگىن ءتۇسىندىرىپ، كۇدىك - كۇماننان ارىلتىپ، ءدىني ۇشقارى يدەيالاردىڭ قيسىنسىز سوزىنە، تەرىس ۋاعىزىنا جانە ساندىراعىنا تويتارىس بەرۋ جاۋاپكەرشىلىگى جانە بورىشى بار».

    ابدۇراقىپ تۇمۇرنياز دامولدا بىلاي دەدى: باس شۋجي شي جينپيڭ تاياۋدا قۇربان اتايدىڭ ۇرپاقتارىنا جاۋاپ حات جازدى، شينجياڭدىق بولۋ سالاۋاتىممەن مۇنان ەرەكشە تەبىرەندىم، جان دۇنيەمدى ەرەكشە جىلى مەيىرىمدىلىك كەرنەدى. مەكتەپتە وقىپ جۇرگەن كەزدەرىمدە قۇربان تۇلىم اتايدىڭ بەيجيڭگە بارىپ، ءتوراعا ماۋ زىدۇڭمەن كەزدەسكەن حيكاياسى وقۋلىعىمنىڭ 1 - بەتىندە بولاتىن، قۇربان اتاي وتباسىنداعىلاردىڭ ۇرپاقتان - ۇرپاققا جالعاسقان پارتيانى، مەملەكەتتى ءسۇيۋ سۇيىسپەنشىلىگى مەنىڭ ۇيرەنۋ ۇلگىم ەدى. باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ جاۋاپ حاتى پارتيا ورتالىق كوميتەتىنىڭ شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقى جونىنەن ىقىلاستى قامقورلىق جانە زور شابىت سانالادى، بۇل قۇربان اتايدىڭ ۇرپاقتارىنىڭ داڭقى، ماقتانىشى جانە باقىتى بولىپ قالماستان، شينجياڭداعى ءار ۇلت حالقىنىڭ دا داڭقى، ماقتانىشى جانە باقىتى. مەن باس شۋجي شي جينپيڭنىڭ قۇربان اتايدىڭ ۇرپاقتارىنا جازعان جاۋاپ حاتىن جاڭا وقۋ ماۋسىمىندا، ءسوزسىز، وقىتىلاتىن مازمۇن ەتىپ، وقۋ باستاعاندا ءوزىم ساباق سويلەپ، ءاربىر وقۋشىعا جاۋاپ حاتتىڭ استارىنداعى حيكايانى ءتۇسىندىرۋدى، قۇربان اتاي وتباسىنداعىلاردىڭ ۇرپاقتان - ۇرپاققا جالعاسقان پارتيانى، مەملەكەتتى ءسۇيۋ سۇيىسپەنشىلىگىن جالعاستىرۋدى ويلاۋدامىن.

جاۋاپتى رەداكتور:سايراش تۇرارجان قىزى