داياعاشى

    قۇلاق كۇيى

    جارىقتىق، زەينەلقابدەن اقساقالدان اسقان ات قۇمار جان كورمەپپىن دە، ەستىمەپپىن. ول كىسى ءۇشىن جەر بەتىندە بايگە اتىنان قادىرلى ەشتەڭە جوق سەكىلدى. ءوزى مومىنداۋ كىسى ەدى. قىرسىققاندا وزىنە كوڭىل وسىرەرلىك جۇيرىك تە بىتپەدى. ءبىراق كىمدە جۇيرىك بار، ءومىرى سونىڭ اينالاسىندا ءوتتى. بايگەگە باپتاردا سۋارىسىپ، جايىلتىسىپ دەگەندەي، سول اتتى كۇندىز - ءتۇنى اينالىپ - تولعانادى. سول ءۇيدىڭ قولبالاسىنداي جاتا - جاستانا ءجۇرىپ قىزمەت ەتەدى. بىرەۋ جۇيرىك اتىن ارەدىك قويعا، ءيا، الدەبىر شارۋاعا ءمىنىپ جۇرگەنىن كورسە، استىنان اۋدارىپ الۋعا بار. «قۇداي - اۋ، باسقا قىلقۇيرىق تابىلماي قالدى ما، وبال ەمەس پە؟ ءما، مەنىڭ اتىمدى ءمىن!» - دەپ ءوز اتىن ءتۇسىپ بەرەدى. «بالەنباي دەگەن جۇيرىك اتىمەن قاراعاي سۇيرەپ ءجۇر ەكەن» دەگەندى ەستىسە، باسقا شارۋانى ىسىرىپ قويىپ سولاي تارتادى... بايگە جاقىنداعاندا شاباندوز بالانىڭ قوزى جايىپ، قوي قايىرىپ جۇرگەنىن كورسە تاعى دا قومپىلعا باسادى: «اينالايىن، قوزىڭدى مەن قايىرا تۇرايىن، سەن دەمالشى، ەرتەڭ بايگەگە شاباسىڭ، ۇيقىڭدى قاندىر. بۇلار نە قىلعان ادامدار - ەي! اتقا شاباتىن بالاعا قوزى قايىرتىپ. بار جۇگىر، مەن ايتتى دە!». ءومىرى وسى. جىلقى دا، بالا دا وزىنىكى ەمەس، ءبىراق وسىلاي. اۋىلداعى بۇكىل جۇيرىك وسى كىسىنىكى سياقتى. كۇيىنەدى دە جۇرەدى. سول ات قۇمارلىعىنا ساي ەلدىڭ ەسىنەن كەتپەستەي ءبىر ءسوزى قالدى - اۋ جارىقتىقتىڭ.

    ورتالارىندا زەكەڭ قاريا بار ءبىر توپ ادام كورشى اۋىلداعى قايتىس بولعان كىسىنىڭ جاقىندارىنا كوڭىل ايتۋعا بارادى. بۇلار كىرگەن بەتتە جوقتاۋ ايتىپ داۋىس سالىپ جىلاعان ايەلدەر ءبىر - ەكى اۋىز باسۋ سوزگە توقتاۋ بەرمەيدى. وقىلعان اياتتان كەيىن تاعى دا ەڭىرەپ قويا بەرەدى. ءبارى ەڭ ۇلكەنى بولعان سوڭ باسۋ ايتىڭىز، توقتاتىڭىز دەگەندەي زەينەلقابدەن اقساقالعا قارايدى. سوندا زەكەڭ، ءبىر جاعى ساسقالاقتاپ قالعانىنان عوي، ءبىر - ەكى جوتكىرىنىپ الىپ: «ە، اينالايىندار! ءجون عوي، جىلاعاندارىڭ ءجون. ءبىراق سابىر ەتىڭدەر! جازمىشتان وزمىش جوق، قيماعانمەن امال نە؟ تالايدى كورىپ كەلەمىز، ءومىر دەگەن سونداي ءوزى، ادامدى قويىپ، نە ءبىر جاقسى - جاقسى جۇيرىك اتتار دا ءولىپ قالادى» - دەپ جان - جاعىنا (قالاي ايتتىم دەگەندەي) قارايدى دەيدى جارىقتىق. بوساعاعا جاقىن جەردە جوقتاۋ ايتىپ وتىرعان ەكى كەلىنشەك مىرس ەتىپ ورامالدارىمەن بەتتەرىن باسقان كۇيى سىرتقا شىعا جونەلىپتى. مىنا جاقتا وتىرعاندار قىسقان كۇلكىنى سىرتقا شىعارا الماي قىستىعىپ ءولىپ قالا جازدايدى. اقىرى بۇلاردىڭ دا الدى دالاعا شىعىپ ۇلگەرىپ، قالعانى ءۇي ىشىندە «جارىلادى» عوي. «اقساقال - اۋ، نە دەپ كەتتىڭىز، اتى نەسى، قايداعى ات؟» دەپ ەكى شەكەسىن ۇستاپ، توقتاپ - توقتاپ سولقىلداپ تۇرىپ كۇلەدى دەيدى. كوڭىل ايتۋشى قاريامىزدا ءۇن جوق، قىزارىپ، قوس تىزەرلەپ جۇگىنگەن قالپى بۇكتەلە ەڭكەيىپ وتىرىپ قالىپتى...

    بۇل ايتىپ وتىرعانىمىزدى كۇي تارتىلاردا دومبىرانىڭ قوس قۇلاعىن كەزەك بۇراپ تىڭقىلداتىپ بابىنا كەلتىرىپ الاتىنى سەكىلدى الدا ايتىلار اڭگىمەنىڭ قۇلاق كۇيى دەپ ءبىلىڭىز. ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ ۇلكەندەرى زەكەڭ اقساقالدى كوڭىل ايتۋ وقيعاسىمەن كۇلىپ ەسكە السا، اۋىلدا وتكەن ايتۋلى ءبىر بايگەدەگى ءىسىن ايتىپ ەرىكسىز باس شايقاسىپ كۇرسىنىسىپ الاتىن...

جاۋاپتى رەداكتور:نۇرجان مينۋار قىزى