ەتتى قوي شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋدىڭ عىلمي ءادىسى جونىندە

    جەڭىس كەرىمقان ۇلى

    قوي شارۋاشىلىعى تۇتاس مال شارۋاشىلىعىندا ماڭىزدى جانە ءتۇيىندى ورىندى يەلەيدى. قوي شارۋاشىلىعىن دامىتۋدى ءتۇيىن ەتىپ، ەت، ءجۇن، قوسىمشا ءسۇت قاتارلى مال شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ساپالىلاندىرۋ، كوپتەپ ءوندىرۋ ارقىلى حالىق بۇقاراسىنىڭ زالالسىز مال شارۋاشىلىق ونىمدەرىنە بولعان قاجەتىن قاناعاتتاندىرىپ عانا قالماي، حالىقارا بازارىنداعى باسەكەلىك قۋاتىن دا جوعارىلاتۋعا بولادى. قويدىڭ ەت، ءجۇن، تەرى ونىمدەرى كۇندەلىك تۇرمىسىمىزدا باعالى ونىمدەر سانالادى. مۇندا، اسىرەسە، قوي ەتى قازىرگى تۇرمىسىمىزداعى كەم بولسا بولمايتىن قۇندى تاعامىمىز. قوي ەتىمەن قامداۋ قازىر ماڭداي الدى ماسەلەگە اينالدى.

    قوي شارۋاشىلىعى حالقىمىزدىڭ ۇزاق تاريحتان بەرى جالعاسىپ كەلە جاتقان اتا كاسىبى دەگەنىمىزبەن، قازىرگى دامىعان مىناۋ باياشات زاماندا ءبىزدىڭ سول ءداستۇرلى شارۋاشىلىق قورمامىزبەن مال ءناسىلى بازار قاجەتى مەن حالىقتىڭ سۇرانىسىن قامداپ، ءداۋىر تالابىنان شىعا الماي وتىر. سوندىقتان ءبىز شارۋاشىلىعىمىزدى دامىعان داۋىرگە ساي سايكەستىرىپ، بازاردان ىرىقتى ورىن يەلەپ، كىرىستى ارتتىرىپ، تۇرمىسمىزدى شالقىتۋعا ۇمتىلۋىمىز كەرەك. كەدەيلىكتەن قۇتىلىپ، دوڭگەلەك داۋلەتتى ورەگە قادام تاستاۋ ءۇشىن، قوي باعىمشىلىعىمەن شۇعىلداناتىن مالشىلار مەن كاسىپتىك وتباسىلار تىعىز سايكەسىپ، ءوز جەرىنىڭ ءىس جۇزىندىك احۋالى مەن شارت - جاعدايىنا نەگىزدەلە وتىرىپ، ساقتالعان ماسەلەلەردى شەشىپ، ەتتى قوي شارۋاشىلىعىن دامىتۋداعى ورتاق ءادىس - امالداردى تولىق ويلاستىرعانىمىز ءجون.

    1. ەتتى قويدا بولاتىن ءتۇرلى ىندەتتەردىڭ الدىن الۋ شارالارىن تىڭعىلىقتى ىستەۋ كەرەك. قويدا بولاتىن ءتۇرلى ىندەتتەردىڭ الدىن الاتىن ۋاكسينالاردىڭ ءتۇرى ءبىرشاما كوپ، ادەتتە 1 - تۇردەگى جۇعىمدى ىندەت ۋاكسينالارىن ۇكىمەت ورىندارى ءبىرتۇتاس مەرزىمدى تۇردە تاراتادى. مۇنان تىس، كەيبىر ەرىكتى تۇردە ساقتانۋعا ءتيىستى ىندەتتەردەن پرەتسلەن، شەشەك، قارا شەشەك، جۇمساق بۇيرەك، سەكىرتپە، جۇقپالى ديزەنتەريا قاتارلى ىندەتتەردىڭ الدىن الۋ ۋاكسينالارىن دەر كەزىندە قويعىزىپ وتىرۋ كەرەك. سونىمەن بىرگە، قويلاردا بولاتىن ىشكى - سىرتقى پارازيت قۇرت ىندەتتەرىنىڭ الدىن الىپ، 4 ايدا ءبىر رەت قۇرتسىزداندىرۋ جۇرگىزىپ جانە جازدا، كۇزدە 2 رەت داۋالاۋ جۇمىسىن قاعىس قالدىرماۋ كەرەك. قويدىڭ قورا - قالتقى جاتىن ورنىنىڭ تازالىعىن جاقسى جۇرگىزۋ ءتيىس.

    2. ەتتى قوي تابىنىن جاقسى تاڭداپ ورنالاستىرۋ قاجەت. قوي تۇقىمىن اسىلداندىرۋدى مىقتى يگەرىپ، ۇيلەسىمدى مەرزىمدە عىلمي ۇرىقتاندىرۋ جۇمىسىن تىڭعىلىقتى ىستەۋ كەرەك. ساۋلىق قويلاردى 8 - 10 ايلىق بولىپ، سالماعى 40 كيلوگرامعا جەتسە ۇرىقتاندىرۋعا بولادى. ال قوشقار دەنەسى سوم، دەنساۋلىعى اقاۋسىز بولسا، 2 - 5 جاس ارالىعىنداعى قوشقارلاردى تاڭداپ قوسسا بولادى. (1) تابيعي ۇرىقتاندىرۋ − ەرىكتى ۇرىقتاندىرۋ ءتاسىلى مەن گورموندىق دارىلەردى پايدالانىپ، ءبىر مەزگىلدە كۇيلەتىپ ۇرىقتاندىرۋدى كورسەتەدى. (2) جاساندى جولمەن قوي ۇرىقتاندىرۋدى سانى شاعىن مالدارعا ىستەتۋگە ۇيلەسىمدى. قازىرگى كەزدە مالشىلار وتىرىقتانعان ورىنداردا نەمەسە ۇرىقتاندىرۋ پۋنكتىندە ىستەتسە بولادى. اسىرەسە، ءوز ورىندارىنىڭ ناقتى جاعدايىنا نەگىزدەلىپ، تاڭداپ ىستەتسە ءونىمى جوعارى بولادى.

    3. ءىشتى قويلاردى باعىپ - باسقارۋداعى ءونىمدى شارالار. ساۋلىق قويلاردى ىشتىلىكتىڭ العاشقى 3 ايىندا ەمبريوننىڭ جەتىلۋى باياۋ بولاتىندىقتان، ادەتتە ونىڭ ازىقتىققا بولعان تالابى دەگەندەي جوعارى بولمايدى. ال ىشتىلىكتىڭ سوڭعى 2 ايىندا ىشتەگى ءتولدىڭ جەتىلۋى ەرەكشە تەز بولاتىندىقتان، وسى مەزگىلدە ساۋلىق قويلاردى ساپالى، قورەكتىگى مول جەم - شوپتەرمەن ازىقتاندىرۋ قاجەت. مۇندا ءار كۇنگى ازىق نورماسىن تومەندەگىدەي ورنالاستىرسا بولادى: زاۆودتا مانەرلەنگەن تولىق قۇرامدى جەمنەن 400 گرام، قۇرعاق ءشوپ نەمەسە جوڭىشقادان 1.5 كيلوگرام، جۇگەرى سۇرلەمىنەن ءبىر كيلوگرام، لوبىدان 500 گرام بەرسە بولادى. باعىپ - باسقارۋدا جانە ءىشتى قويلاردىڭ ءىش تاستاۋىنان ساقتانىپ جانە الدىن الىپ، توسىننان جارالانۋدان، قوراعا كىرىپ - شىعاردا نەمەسە جەم - ءشوپ جەۋ بارىسىندا قىسىلىپ قالۋىنان ساقتانىپ، ساپاسى وزگەرگەن جەم - ءشوپ، باسقا دا ازىقتىقتاردى بەرۋدى شەكتەپ، سۋىق سۋمەن سۋارماۋ قاجەت. قوي تولدەۋدەن 2 اپتا بۇرىن كەڭ دە جىلى، تازا قوراعا جوتكەپ، ءتول الۋدا بارلىق جۇمىستى تىڭعىلىقتى ىستەگەن ابزال.

    4. قوزىلى قويلاردى باعىپ - كۇتىمدەۋ ادىستەرى. تۋعان ساۋلىقتارعا عىلمي ازىقتاندىرۋ ولشەمىنە ساي، قولدا باعىلعان قويلارعا قۇنارلى تولىق قۇرامدى جەمنەن 500 گرام، ساپالى ءشوپ نەمەسە جوڭىشقادان 1.5 كيلوگرام، جۇگەرى سۇرلەمىنەن ءاربىر باس قويعا 2.1 كيلوگرام بەرۋ قاجەت.

    5. قوزى بورداقىلاۋ. جاڭادان تۋىلعان قوزىلاردىڭ اۋرۋعا قارسىلىق قۋاتى ءالسىز بولاتىندىقتان، سىرتقى ورتانىڭ تاسىرىنە وڭاي ۇشىرايدى. سوندىقتان قوزىلاردى ىستىق نەمەسە سۋىق ورىنداردان اۋاشالاۋمەن بىرگە، استى ساز، لاس جەرلەردە قالۋىنان ساقتانىپ، ۋىزعا تويۋىنا بارىنشا كەپىلدىك ەتۋ قاجەت. قالىپتى جاعدايدا، تۋىلعانىنا 10 - 15 كۇن بولعان، وتتىعا باستاعان قوزىلارعا جەم - ءشوپ بەرىپ، وتتىعۋعا ۇيرەتە باستاۋ ءتيىس. زاۆود وندىرگەن قوزىعا بەرەتىن جەمنەن قوزىعا ولشەمدى بەرسە بولادى، ونىڭ ءونىمى جوعارى بولادى. قوزىلاردى 2.5 - 3 ايلىق مولشەرىندە ەنەسىنەن (سۇتتەن) ايىرۋ ءتيىس. ەڭ كەشىككەندە 4 ايدان اسىپ كەتپەۋ كەرەك. قوزىلاردى سۇتتەن ەرتە ايىرساق جەتىلۋى تىم جاقسى بولمايدى. ال جاي ايىرساق قوزى سۇتكە سۇيەنىپ الادى دا، جەم - ءشوپتى جاقسى جەمەيدى، ءوسۋى باياۋلايدى ءارى ەنەسى تويىنبايدى دا، كەلەسى جىلى ۇرىقتانۋىنا ىقپال جاسايدى. قوزى 4 ايدان اسقان سوڭ كەنەۋلى ولشەمدى جەمنەن 400 گرام، ساپالى ءشوپ نەمەسە جوڭىشقادان 1.2 كيلوگرام، جۇگەرى سۇرلەمىنەن ءبىر كيلوگرامنان بەرىپ، تابەتىنە قاراي سالىستىرمالى تۇردە مولشەرىن ارتتىرسا بولادى.

    ەسكەرتۋ: ەگەر قويدى قىستا قولدا تولدەتىپ، جازدا تابيعي جايلىمعا شىعارعان بولساڭىز، قوي كوككە تويعانشا كۇنىنە ءبىر رەت قالىپتى مولشەردە جەم تولىقتاپ بەرىڭىز. وسىلاي ىستەسە قويدى بازارعا ەرتە شىعارۋعا، باعاسى جوعارى بولاتىندىعى داۋسىز.

جاۋاپتى رەداكتور:سايراش تۇرارجان قىزى