دومبىرا تۋرالى تۇسىنىك

    دومبىرا-ەرتەدەن كەلە جاتقان قازاق حالقىنىڭ ەڭ سۇيىكتى، ەل اراسىنا كەڭ تاراعان، ءتۇرلى شەجىرەگە باي، مۋزىكالىق اسپابى. ول ۇلتتىڭ تاريحىندا قاراپايىم حالىقتىڭ قۋانىشى مەن قايعى-قاسىرەتىن تەڭ ءبولىسىپ، قازاقتىڭ باسىن تورلاعان اۋىر كەزەڭدەرىندە جۇبانىش بولا بىلگەن الىپ تا ۇلى اسپاپ.

    دومبىرا-جازۋ-سىزۋ مەن قازاقتىڭ قالامى مەن ساحناسىنىڭ قىزمەتىن تەڭ اتقارعان اسپاپ. دومبىرا-ىشەكتى اسپاپتاردىڭ ەڭ كونە ءتۇرى. دومبىرا قاسيەتىن جىرلايتىن يەتنولوگيالىق اڭىزدار وتە كوپ. «دومبىرا» اتاۋىنىڭ شىعۋى جايلى تالاستار كوپ. سولاردىڭ بىر قاتارى: «دەمبيرا» دەگەن قىز اتىنان شىققان بولۋى كەرەك دەپ تە توپشالايدى، سەبەبى شىعىس ەلدەرىندە قاستەرلى، قاسيەتتى نارسەگە نەمەسە كەيبىر كوپشىلىك ورىنعا ايەل ادامنىڭ ەسىمىن بەرۋ ءۇردىسى بار. ءپىشىنى دومبىراعا ۇقساس، ءتورت ىشەكتى شەرتپەلى اسپاپ ءۇندى حالىقتارىندا «تامپۋرا» دەپ اتالادى. ىشەكتى شەرتپەلى اسپاپ «پاندۋرا» گرەكتەردە بار. سونىمەن ناقتى اتاۋى قايدان شىققانى ازىرگە بەلگىسىز.

    ال ەندى مۋزىكا مەن دومبىرانىڭ اراسىنداعى بايلانىس نە؟ بىرەۋى اسپاپ بولىپ، ەكىنشىسى سول اسپاپتا وينالاتىن شىعارما بولسا، ولار قالاي ۇندەسەدى؟ ەگەر ءانشى بولسا، وندا ءۇش ءتۇرلى ۇيلەسىم بىر ارناعا شوعىرلانۋ قاجەت. سوندىقتان كۇيگە ارنالعان دومبىرادا دا انشىگە كەرەكتى دومبىرادا دا ايىرماشىلىق بار. ونى ءاربىر ونەرپاز، مەيلى ول شەبەر بولسىن، مەيلى ورىنداۋشى بولسىن باجايلاپ ءبىلۋى قاجەت.

    كۇيگە ارنالعان دومبىراعا قويىلاتىن تالاپ:

    1. ءار پەرنەدەگى دىبىس تازا شىعۋى كەرەك، ءارى وسى دىبىستاردىڭ دەڭگەيى اينىمايتىن جانە بىر-بىرىمەن ۇيلەسىمدىلىگى دە تازا بولۋى قاجەت.

    2. دومبىرا جيناقى، قوڭىر ءۇندى بولۋى كەرەك، سوندا قازاق كۇيلەرىنىڭ ىشكى جان-دۇنيەسىن، تىلىن كىمدە دە بولسا تىڭداي، تۇسىنە الادى. دارىلداعان شارقىش ءۇندى دومبىرا ادام قۇلاعىنا تۇرپىدەي ءتيىپ، كەز كەلگەن شىعارمانى قۇردىمعا جىبەرەدى. ونىڭ ۇستىنە موينى جۋان، ۇستاۋعا ىڭعايسىز ىشەكتەرىنىڭ قاتتىلىعى قولىڭدى اۋىرتىپ تۇرسا ويناۋشىنىڭ مازاسى كەتەدى.

    جاقسى دومبىرانىڭ تاعى ءبىر سىنى-ول شەرتۋگە وتە جەڭىل بولۋى، اسىرەسە پەرنەنى قۋالاي شەرتكەندە ساۋساقتاردىڭ ەشبىر قيىندىقسىز جەڭىل، ارى قوزعالۋى. مۇنى ءبىر سوزبەن ايتقاندا باۋىرى جۇمساق دومبىرا دەيدى.

    قازىرگى كەزدە جالعىز دومبىرانىڭ 20-دان استام تۇرلەرى بار: ءان جانە كۇي دومبىراسى تورسىق تۇمار كەڭ شاناقتى (ەكى نۇسقاسى) بالدىرعان بالاشىق شىڭكىلدەك اشا ۇش ىشەكتى قۋىس مويىن شەرتەر وركەستر دومبىرالارى قوڭىر داۋىستى دومبىرا (الت) جىڭىشكە داۋىستى (پريما) اششى داۋىستى (سەكۋندا) باس دومبىرالار (ەكى نۇسقاسى) بۇكتەمەلى دومبىرا وكشەقۇلاق دومبىرا كونتراباس (تومەن داۋىستى) دومبىرا-تەنور دومبىرا-قازاقتىڭ وسى زامانعا دەيىن جالعاسىپ كەلە جاتقان ءداستۇرلى مۋزىكالىق اسپابى.

جاۋاپتى رەداكتور:叶尔森