جولداما تۋىندى" />

3-ارناداعى جاڭا كوكتەم

قۋانىش ءىلياس ۇلى

    كەشەگى بايتاق ساحارىنىڭ ءتول تۇلەگى جۇڭگو قازاقتارىنا، "رەفورما جاساپ، ەسىكتى ايقارا اشقان" العاشقى جىلداردا تەلەۆيزور اڭىز، ءيا بولماسا، كورگەن تۇستەي بولاتىن-دى. قارايعان حالىقتىڭ العىسن العان، مىڭ بولعىر سول رفورمانىڭ، ءبىزدىڭ تۇرمىس-تىرشىلىگىمىزگە كوتەرە كەلگەن سانسىز جاڭالىقتارىنىڭ، قوماقتى ءبىرى _ قازاق تەلە جۇمىسىنىڭ شاڭىراق كوتەرۋى ەدى. پارتيامىزدىڭ ابزال ۇلتتىق ساياساتىنان ۇتىمدى پايدالانا بىلگەن سول تۇستاعى ەل اعالارى ءجانابىل سىماعۇل ۇلى مەن قىدىرباي ءمۇرسالام ۇلى ىرگە تاسىن مراموردان قالاعان قازاق تىلىندەگى تەلە جۇمىسى، 1985-جىلى العاشقى قادامىن حابار اۋدارۋدان باستاعان. ول شاقتا، تۇنىق قازاق تىلىندە سايراعان تەلەگە، قاباعات قۋانعان كورەرمەندەرىمىزدىڭ ەسىندە ءتول ايدار دەگەن ۇعىم بولماعانى حاق. مىنە، بۇل قازاق تىلىندەگى تەلە كوشىنىڭ جوقتان بارعا اينالۋ باسقىشى ەدى.

    حابارمەن قاز-قاز باسقان تەلە قىزمەتى كوپ وتپەي، 1988- جىلى «ءار شالعايدان» اتتى كوپ مازمۇندى بەرىلىمىمەن ءتول ايداردىڭ تۇساۋىن كەستى. ءارسالادان كەپ باس قوسقان قىزمەتكەرلەر العاشقى ادىمدا، كەسىنگە الۋدان جاساپ شىعارۋعا دەيىن وزدەرى ات سالىسا باستادى. حالقىمىزدىڭ تىكە تۇرمىسىنا ارنالعان جالعىز بەرىلىم بولعاندىقتان، «ءار شالعايدان» ايدارىندا ول كەزدە، تۇراقتى مازمۇن، كەسىمدى ۋاقىت بولماعان-دى. حاباردىڭ شاما-شارقىنا قاراي، ءتۇرلى مازمۇنمەن كەيدە ۇزىن، كەيدە قىسقا تاراتىلا بەردى. 1994-جىلى«شاراپات» ايدارى ەكرانعا كوتەرىلدى. وسىدان كەيىن اراعا جىلدار سالا، «اۋىل اياسى»، «بالاۋسا»( بۇگىنگى «قارعالداق»)، « شالقار»، « كەرۋەن سازى» ( قازىرگى«جولاۋشى»)، « زەردە»، « جاس داۋرەن» ( قازىرگى « جۇلدىزدى ءسات»)، «زاڭ جانە ءمۇرال» ىركەس – تىركەس بارلىققا كەلدى. وسىلايشا، تەحنيكا، تاعى باسقا جابدىقتار كەم، ادام كۇشى ءالسىز شاقتارعا ءبىر-بىرتە حوش ايتىپ، ءار ايدار تۇراقتى 20 مينۋت ۋاقىتپەن ءوز ەرەكشەلىگىنە قاراي جۇمىس جۇرگىزەتىن داۋىرگە قادام باستى. بۇل كەزدە اۋدارما حابار، ءتول ايدار، اۋدارما فيلىم، كونسەرت، اقىندار ايتىسى،ءىشنارا دەرەكتى فيلىمدەرمەن ەكران بەتىنىڭ مازمۇن اياسى بارعان سايىن كەڭي ءتۇستى. ءبىر كەزگى اپتاسىنا 20 مينۋتتىق بەرىلىمدى ارەڭ دايىندايتىن قازاق تىلىندەگى تەلە ارناسى، انە-مىنە دەگەنشە، 20 جىلدى باسىپ ءوتىپ، كۇنىنە 18 ساعات تاراتاتىن دارەجەگە جەتتى. قىزمەتكەرلەر دە، جۇڭگو قازاقتارى ءۇشىن بەتى اشىلا قويماعان، تىڭ دا، امبەباپ تەلە ونەرىنە توسەلە باستادى. مىنە، بۇل قازاق تىلىندەگى تەلە قىزمەتىنىڭ ۇيىرەنۋ، تاجىريبە توپتاۋ، ىسىلۋ باسقىشى بولدى.

    جاڭا عاسىرعا قادام باسقاننان كەيىن، زاماننىڭ اسا تەز دامۋىنا ىلەسە، حالقىمىزدىڭ تۇرمىستىق، وندىرىستىك تاسىلىندە ۇلكەن وزگەرىستەر بولعانى كوپكە ايان. بۇرىنعى كوشپەلى تۇرمىستان وتىرىقتى كۇيگە اۋىسىپ، جەر ەمشەگىن ەمىپ، ساۋدا-ساتتىق تاعى باسقا كاسىپتەرمەن شۇعىلدانا باستادى. جاڭا كاسىپتىڭ كوزىن اشۋ ءۇشىن ارينە ساۋات كەرەك-تى. شالعايداعى قىستاقتاردىڭ كوبىنە عالامتور جالپىلاسا قويماعاندىقتان، ءبىزدىڭ حالىق جاڭالىقتى گازەت، راديو، تەلەۆيزيادان كۇتتى. وقۋ-اعارتۋى كەشىرەك كوش تۇزەگەن قانداستارىمىزدىڭ كوبى وزگە تىلدەگى تەلەدەن ساۋات الا قويۋى ەكىتالاي ەدى. سونىمەن، كوڭىل اشارى، ءبلىم، ءنارالارى تەلە بولدى دا، قالىڭ كوز كوگىلدىر ەكرانعا قادالدى. وتكەن جىلى جەلتوقسان ايىندا اشىلعان «كورەرمەندەرمەن كەڭەس» جيىنىندا دا ۋاكىلدەر ادەبيەت-كوكەمونەرمەن قوسا، مەديتسينا، ەگىمشىلىك، زاڭ، عىلىم-تەحنيكادان كوبىرەك ساۋات بەرۋدى، ءتىپتى، قالا جاعالاعان قازاقتار بالاسىنا قازاق ءتىلىن ۇيىرەتۋدى دە تەلەدەن تىلەيتىنىن ايتتى. مىنە، بۇدان كورەرمەندەردىڭ تەلەگە دەگەن سۇرانىسىنىڭ قانشالىق ەكەنىن بىلۋگە بولادى. دەمەك، وسىنداي جاعدايدا، بۇرىنعى 20مينۋت، باياعى سۇردەكپەن كورەرمەننىڭ بۇل قاجەتىنەن شىعۋ قيىن ەدى. ونىڭ ۇستىنە حالىقارادا، ەلىمىزدە تەلە ونەرى دامىپ ءبىر جەرگە جەتتى. وسىناۋ داۋىرلىك سۇرانىس پەن كورەرمەننىڭ ءتول ايدارعا دەگەن ۇسىنىس، پىكىرلەرىن ەسكەرگەن، شينجياڭ تەلەۆيزياسىنىڭ باسشىلىق القاسى، اسىرەسە، تەلەۆيزيانىڭ ورىنباسار باستىعى، اعا ديكتور قانات ەرەجەپ ۇلىنىڭ ەرەكشە كۇش شىعارۋىمەن، 2013-جىلى 1-مامىردان باستاپ، «شاراپات»، «اۋىل اياسى»، « شالقار»، « جولاۋشى»، « زەردە»، « جۇلدىزدى ءسات»، «زاڭ جانە ءمۇرال»سىندى ءتول ايدارلار اپتاسىنا جاڭا مازمۇنمەن، بۇرىنعى 20 مينۋتتان، جارىم ساعاتقا ۇزارىپ، كورەرمەنمەن جۇزدەسەتىن بولدى. بۇل، ەلىمىزدەگى قازاق تىلىندەگى تەلە جۇمىسىنىڭ 30 جىلعا اياق باسار ساتىندەگى، تاريىحقا التىن ءارىپپەن تاڭبالانار، ۋاقىت جاقتاعى جەتىستىك جانە ۇلكەن بۇرىلىس ەكەنىن ماقتانىشپەن اتاعىمىز كەلەدى.

ءتول ايدارلاردىڭ 3-ارناداعى بەرىلىم ۋاقىتى: (ءۇرىمجى ۋاقىتى)

 

جاۋاپتى رەداكتور:قۇرمانگۇل اسپەن قىزى