تاريحي مادەني مۇرانى قايتا جاساۋ ارقىلى قۇتقارۋعا بولمايدى

    جالعان مادەني مۇرانى قايتا جاساعاننان گورى ورنىنان مۇرا جۇرتىن قورعاۋ ەسكەرتكىشىن تۇرعىزىپ، كەيىنگىلەرگە وتكەن قاتەلىكتى قايتالاماۋعا ەسكەرتۋ بەرگەن راۋا

    ليۋ چىڭيىن

    20 نەشە جىلدىڭ الدىندا شاعىپ تاستالعان جينان كونە پويەز ستانسياسى وسى تاريحي مادەنيەتتەگى ايگىلى قالانىڭ ماڭگىلىك قاسىرەتى ەسەپتى. 100 جىلدىڭ الدىندا گوتيك قۇرىلىس ۇلگىسىندە سالىنعان بۇل كونە قۇرىلىس «20 - عاسىردىڭ العاشقى مەزگىلىندەگى دۇنيەدەگى تاڭداۋلى قاتىناس قۇرىلىسى، سول كەزدەگى جۇڭگونىڭ ەۆروپاداعى ايگىلى پويەز ستانسيالارىمەن يىق تەڭەستىرە الاتىن قۇرىلىس تۋىندىسى» دەلىنگەن بولاتىن. شاعىپ تاستالعاننان كەيىن، جەرگىلىكتى ورىندا ونى قايتادان سالۋ جونىندە ۇسىنىس تا بولعان. جۋىردا جەرگىلىكتى مەديا بۇل قۇرىلىستى قايتا سالۋ جونىندە جاڭا ءبىر كەزەك تەكسەرۋ - بەلەت تاستاۋ قيمىلىن جۇرگىزىپ، اناۋ جىلدارداعى وپىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا نيەت ەتتى.

    العاشىنداعى دورەكىلىكپەن شاعىپ تاستاۋدىڭ ناداندىق ءارى تار ءورىستى قاتەلىك ەكەنى كەيىن دالەلدەندى. ونى قايتا سالۋ بۇرىنعىعا دەگەن ساعىنىشتان بولسىن، الدە ەسكە الۋ ءۇشىن بولسىن، مۇنداي سەزىمدى تۇسىنۋگە بولادى. دەسە دە، تاريحي قۇرىلىس قايتا تۋىندامايدى. بۇلىنگەن قۇرىلىسقا قاراتا، اۋەلگى قالپىندا تۇزەتۋ پرينسيبىندە بەرىك تۇرىپ، بەلگىلى دارەجەدە قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك، بۇل ءبىر «جالعان» پويەز ستانسياسىن سالۋمەن سالىستىرعاندا باسقا ماندەگى ماسەلە بولىپ شىعادى.

    قاجەتتىلىك، الدە مۇمكىندىك جاعىنان الىپ ايتقاندا دا، شاعىپ تاستالعان جينان پويەز ستانسياسى ەندىگارى قالپىنا كەلتىرۋدىڭ شارتى مەن نەگىزىنەن ماقرۇم قالدى. ونى قايتادان سالۋ جوسپارلانعان ورىن دا بۇرىنعى جۇرت ەمەس، جوبا مازمۇنى مەن قۇرىلىس سحەماسى دا بۇرىنعىنى قايتالاي المايدى، بۇرىنعىمەن مۇلدەم بىردەي قۇرىلىس سالىندى دەگەن كۇننىڭ وزىندە، ول بۇرىنعى ءمانى مەن ماعىناسىنا قايتا كەلە مە؟ بۇل قايتا سالۋ كونە پويەز ستانسيا قىزمەتكەرلەرى ايتقانداي «ءبىر شىن قۇرىلىستى شاعىپ، قايتادان ءبىر جالعان قۇرىلىس سالۋدىڭ نە ءمانى بار؟ قايتا سالىنعان قۇرىلىس <جالعان نارسەدەن> باسقا تۇك تە ەمەس» دەگەنىندەي اۋەلگى مادەنيەتتىك ءمانىن جويىپ، اشەكەي بۇيىم رەتىندە ءوزىمىزدى جۇباتۋعا عانا كەرەك.

    وسىنداي كونە قۇرىلىستى قايتا سالۋ ناۋقانىنا كاسىپتىك ماماندار دا بارىنشا قارسى شىعۋدا. ايگىلى مادەني كورمە مامانى شيە چىنشىڭ بىرنەشە جىلدىڭ الدىندا بۇل نىسايدى سىنداپ، جينان پويەز ستانسياسىن قايتا سالۋعا قارسى بولعان ەدى. «<مادەني مۇرالاردى قورعاۋ زاڭىنىڭ> 22 - تارماعىندا: <قوزعاۋعا بولمايتىن مادەني مۇرالاردىڭ بارلىعى بۇلىنسە، ەسكى جۇرتتاردى قورعاۋ كەرەك، بۇرىنعى ورنىنا قايتا سالۋعا بولمايدى> دەپ بەلگىلەنگەن. بۇل پرينسيپتىك جاعىنان وسىلاي. مەن قايتا سالۋدى قۇپتامايمىن، ويتكەنى ول ءبىر ءتۇرلى فورما عانا، بۇرىنعى قۇرىلىستىڭ سالۋ مانەرىن، قۇرىلىمىن، ماتەريالىن اينىتپاي قايتالاعاندا عانا، ناعىز قايتا سالۋ ەسەپتەلەدى. قازىرگى جۇرگىزىلىپ جاتقان ىفاڭگۇڭ سارايىن قايتا سالۋ زاڭنىڭ پرينسيبىنە دە، مادەني مۇرالاردى قورعاۋ پرينسيبىنە دە قايشى، قىسقارتىپ ايتقاندا قيسىنسىز قيعىلىق! قايتا سالۋ نىسايىنىڭ تىزگىنىن تارتۋ كەرەك»، - دەيدى شيە چىنشىڭ.

    تاريحي مادەني مۇرانى قورعاۋ، ارينە، ماڭىزدى، ءبىراق، ءسوزسىز، ەسكەرۋگە ءتيىستىسى بىزدە الدىڭعىلاردىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولىنا دەگەن يمەنىستى قۇرمەت بولۋى كەرەك. تاريحي مادەني مۇرانىڭ ارتىنداعى مادەنيەت كۇرە تامىرىنا ءمان بەرمەي، ولاردى زورلىقپەن شاعۋ مەن قايتا سالۋ ءىس جۇزىندە وسى زامانعى ادامداردىڭ مادەنيەتتەگى زورەكەرلىگىن ايگىلەۋدىڭ ءبىر ءتۇرلى فورماسى بولماق. تەحنيكالىق جاقتان ايتقاندا، كەلەشەكتە چەرتوجى قالسا بولدى، ءارقانداي قۇرىلىستى قايتا سالۋعا بولۋى مۇمكىن، الايدا، ونداعى تاريحي، مادەني بارىس قايتا جاسالمايدى. مادەنيەتتىڭ جالعاسۋى مەن تاريحتىڭ جيناقتالۋى وزىندىك بارىسقا يە، ول بىرەر كۇندە قالىپتاسا سالمايدى. مول قارجى جانە جەتكىلىكتى ماتەريالعا سۇيەنىپ تاريحتى قايتالايمىز، مادەنيەت قان تامىرىن قايتا جالعايمىز دەسەك، وندا مادەني مۇرا وسى زامانعى ادامداردىڭ كوڭىل كوتەرەتىن زاتىنا اينالىپ قالادى. مۇنداي بولعاندا، يۋانميڭيۋان باقشاسى، ىفاڭگۇڭ سارايى سول باياعى قالپىنشا ەڭسە كوتەرسە دە، ولار بۇرىنعى سانگە كەلسە دە، ءمان كەلمەيدى، بۇرىنعى سالتانات كەلمەيدى.

    مادەني مۇرالاردى قورعاۋدىڭ ارعى جاعىندا تاريحقا دەگەن يمەنىستى قۇرمەت جاتادى. تەحنيكا جاعىنداعى وزىقتىققا سۇيەنىپ كەۋدەمسوقتىققا، تاكاپپارلىققا باسۋعا بولمايدى، قايتا مادەنيەت قۇرىلىسىنىڭ وزىندىك ىشكى لوگيكاسىنا بويسۇنۋ كەرەك. جينان پويەز ستانسياسىن سالۋ جونىندەگى تالقىدا قارسى تۇرۋشىلار مەن قولداۋشىلاردىڭ سالىستىرماسى قانشا دەگەندى انىقتاۋدىڭ ماعىناسى جوق. قالا حالقىن بەلەت تاستاۋعا قاتىناستىرۋ ارقىلى بۇل قيمىلدى ءبىر رەتكى تاريحي مادەنيەتتى ۇگىتتەۋ، مادەني مۇرالاردى قورعاۋ ساناسىن جوعارىلاتۋ ساباعى ەتكەن ءجون. سالۋ كەرەك بولسا، ورنىنان مۇرا جۇرتىن قورعاۋ ەسكەرتكىشىن تۇرعىزىپ، كەيىنگىلەرگە وتكەن قاتەلىكتى قايتالاماۋعا ەسكەرتۋ بەرگەن راۋا.

جاۋاپتى رەداكتور:سايراش تۇرارجان قىزى