«ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» قۇرىلىسى رايونىمىزدىڭ شار تاراپقا ەسىك اشۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتتى

    وزەكتى ءسوز: 9 - قىركۇيەكتە اشىلعان اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم تۇراقتى كوميتەتىنىڭ (كەڭەيتىلگەن) ماجىلىسىندە: رايونىمىز ءىش پەن سىرتقا ەسىك اشۋ تاماشا ورايىن مىقتى يگەرىپ، شىعىسپەن بايلانىس جاساپ، باتىسقا شىعارۋداي حالىقارالىق جانە ەل ءىشى ارناسىن اشىپ، ءىش پەن سىرتقا ەسىك اشۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋى، 2 بايلىقتان، 2 بازاردان تولىق پايدالانىپ، دامۋ ۇلگىسىنە بۇرىلىس جاساپ، قۇرىلىمدى رەتتەپ، ساپالىلاندىرىپ، جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىنىڭ قامالدىق، كوش باسىندىق، تىرەكتى قوسىندىق رولىن تولىق ساۋلەلەندىرۋى كەرەك، - دەپ اتاپ كورسەتىلدى. ج ك پ اۆتونوميالى رايوندىق 9 - قۇرىلتايىندا: ءىش پەن سىرتقا ەسىك اشۋ ءورىسىن تاباندىلىقپەن كەڭەيتىپ، مەملەكەتتىڭ «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» ستراتەگياسىمەن بەلسەنە توعىستىرىپ، جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىندەگى وزەكتى رايون قۇرىلىسىن جەدەلدەتىپ، شينجياڭدى مەملەكەتتىڭ باتىسقا ەسىك اشۋداعى قامالىنا اينالدىرۋ كەرەكتىگى العا قويىلدى.  2016 - جىلدىڭ ەڭ سوڭعى ايىندا، جۇڭگو مەن تاجىكستاننىڭ بىردەن - ءبىر قۇرلىقتىق وتكەلى − قاراسۋ شەكارا وتكەلىنەن شات حابار تارالدى، 12 جىل ۋاقىتشا اشۋ، جوبالاۋ، قۇرۋ، دامىتۋ ارقىلى، قاراسۋ شەكارا وتكەلى 1 - جەلتوقساننان باستاپ جىل بويى اشىق ۇستالاتىن بولدى.

    قاراسۋ شەكارا وتكەلىن تۇتاس جىلدا اشىق ۇستاۋ − رايونىمىزدىڭ سىرتقا ەسىك اشۋ قىزمەتىنىڭ ىقشام كورىنىسى. 2016 - جىلعا نازار سالساق، رايونىمىزدىڭ سىرتقا ەسىك اشۋ ورەسى، ءمانى جانە ءورىسى ۇزدىكسىز جوعارىلاپ، جوعارى دەڭگەيدە جوبالاۋ ۇزدىكسىز كەمەلدەنىپ، سەلبەستىك كولەمى ۇزدىكسىز كەڭەيىپ، ناقتى شارالار سىرتپەن اۋىس - كۇيىس جاساۋ بارىسىندا تياناقتانىپ، بۇگىنگى شينجياڭنىڭ «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» تاريحي ورايىن اناعۇرلىم سەنىمدى، اشىق بەينەمەن قارسى الۋىنا مۇمكىندىك جاسادى.

    جوعارى دەڭگەيدە جوبالاۋ: ەسىك اشۋدى جەبەۋگە قاتىستى ورەلى شارالار العا قويىلدى

    2015 - جىلدىڭ سوڭعى جارتىسىندا، اۆتونوميالى رايوننىڭ سىرتقا ەسىك اشۋ قىزمەتىنە باسشىلىق ەتۋ گرۋپپاسى كەڭسەسى قۇرىلىپ، رايونىمىزدىڭ سىرتقا ەسىك اشۋ قىزمەتىنە جاۋاپتى ارناۋلى قۇرىلىمى رەسمي اينالىمعا ءتۇستى.

    «سىرتقا ەسىك اشۋ قىزمەتىنە باسشىلىق ەتۋ گرۋپپاسىنىڭ قۇرىلۋى، تاراۋ اتتاپ سايكەستىرۋ تەبىنىنىڭ جەتەرسىز بولۋ ماسەلەسىن شەشىپ، كەلەلى قىزمەتتەر مەن نىسانداردى ءبىر تۇتاس جوبالاپ ىلگەرىلەتۋ بىرىككەن كۇشىن قالىپتاستىرىپ، ساۋدا سالاسى بويىنشا سىرتقا ەسىك اشۋ تۇلعالىق ورەسىن جوعارىلاتتى جانە ەسىك اشۋ اياق الىسىن جەدەلدەتتى»، - دەدى اۆتونوميالى رايوندىق ساۋدا ىستەرى مەڭگەرمەسى پارتيا باسشىلىق گرۋپپاسىنىڭ شۋجيى، مەڭگەرمە باستىعى، اۆتونوميالى رايوننىڭ سىرتقا ەسىك اشۋ قىزمەتىنە باسشىلىق ەتۋ گرۋپپاسى كەڭسەسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى حى يميڭ.

    بيىل الدىڭعى جارتى جىلدا، اۆتونوميالى رايوننىڭ سىرتقا ەسىك اشۋ قىزمەتىنە باسشىلىق ەتۋ گرۋپپاسى 1 - ءماجىلىسىن اشتى، قاتىستى ورىندار، تاراۋلار جاپپاي قاتىناسىپ، اۆتونوميالى رايوننىڭ سىرتقا ەسىك اشۋ قىزمەتىنە قاتىستى تۇيىندەردى بىرگە اقىلداستى.

    قىسقا عانا ءبىر جىلدا، اۆتونوميالى رايون جانە جەر - جەر سىرتقا ەسىك اشۋ قىزمەتىنە قاتىستى 10 نەشە جوبا جانە جەتەكشىلىك ەتۋ پىكىرىن شىعارىپ، ەسىكتى ونان ارى ايقارا اشۋدى، دامۋدى جەدەلدەتۋدى پارمەندى قامتاماسىزداندىردى. اۆتونوميالى رايوندىق دامۋ، رەفورما كوميتەتى وزەكتى رايوننىڭ قاتىناس توراپ ورتالىعى، ساۋدا، زات اينالىم ورتالىعى، مادەنيەت، عىلىم - تەحنيكا، وقۋ - اعارتۋ ورتالىعى، ەمدەۋدەن قىزمەت وتەۋ ورتالىعى سياقتى ارناۋلى جوبالار جاساپ، «جۇڭگو - پاكيستان ەكونوميكالىق ءدالىزىنىڭ ەلىمىزدەگى بولەگىن قۇرۋ تۇلعالىق وي جەلىسى جونىندەگى زەرتتەۋلەردى» ورىنداپ، «شينجياڭنىڭ جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىندەگى وزەكتى رايون قۇرىلىسىندا الدىمەن ىلگەرىلەتەتىن نىساندارىنىڭ تىزىمدىگىن» بەلگىلەدى؛ اۆتونوميالى رايوندىق ەكونوميكا جانە ينفورماتسيالاندىرۋ كوميتەتى «10 ۇلكەن يمپورت، ەكسپورت كاسىپ سالاسى شوعىرلانعان رايون قۇرۋ جوباسىن» جاسادى؛ اۆتونوميالى رايوندىق وقۋ - اعارتۋ مەڭگەرمەسى «جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىندەگى وزەكتى رايوننان وقۋ - اعارتۋ ورتالىعىن قۇرۋ جوباسىن (2016 − 2020 - جىلعا ارنالعان)» قۇراستىرۋ جانە نىسانداردى رەتتەۋ قىزمەتىن ورىنداپ، «شينجياڭ كۇڭزى ينستيتۋتىن دامىتۋ قيمىل جوسپارىن (2016 − 2020 - جىلعا ارنالعان)» جاسادى.

    تۇتاس اۆتونوميالى رايوننىڭ سىرتقا ەسىك اشۋداعى ءتۇيىندى قىزمەتتەرىن جوعارى دەڭگەيدە ىلگەرىلەتۋدە قوماقتى تابىسقا قول جەتتى. اۆتونوميالى رايوننىڭ سىرتقا ەسىك اشۋ كەڭسەسى وڭتۇستىك شينجياڭداعى ايماقتاردى جۇڭگو - پاكيستان ەكونوميكالىق ءدالىزى قۇرىلىسى، جۇڭگو، قازاقستان، رەسەي، موڭعۇليا ەلدەرىنىڭ التاي تاۋى توڭىرەگىندەگى قوسالقى وڭىرلىك سەلبەستىگى، ءۇرىمجى قۇرلىقتىق جول پورتى قۇرىلىسى سياقتى ارناۋلى زەرتتەۋلەرگە ات سالىسۋىنا جەتەكشىلىك ەتىپ، قىزمەت جوباسى مەن قيمىل جوسپارىن شىعاردى.

    جوعارى جىلدامدىقپەن ىلگەرىلەتتى: ورايدى مىقتى يگەرىپ، ەسىك اشۋ دەڭگەيىن ءوسىردى

    16 - قازاندا اۆتونوميالى رايوندىق پارتكوم تۇراقتى كوميتەتىنىڭ ءماجىلىسى «شينجياڭنىڭ جىبەك جولى ەكونوميكالىق بەلدەۋىندەگى وزەكتى رايون قۇرۋداعى جەتەكشى پىكىردى» قارادى.

    «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» قۇرىلىسى رايونىمىزدىڭ سىرتقا ەسىك اشۋىنا جەتەكشىلىك ەتەتىن مىعىم قوزعاۋشى كۇشكە اينالدى. وڭىرلىك سەلبەستىك ءتۇيىندى قۇرىلىستارىنان شات حابار تارالدى. ۇزىلگەنىنە 7 جىل بولعان جۇڭگو - پاكيستان تاس جولى قايتا اشىلدى. جۇڭگو قازاقستان، قىرعىزستان، تاجىكستان، پاكيستان قاتارلى ەلدەرمەن تاس جول جونىندە مەرزىمدى كەڭەس مەحانيزمىن ورناتتى. جۇڭگو، پاكيستان، قازاقستان، قىرعىزستان ەلدەرىنىڭ ترانزيتتىك تاسىمالى جۇمىس جۇرگىزدى. اۋە جەلىسىندە 17 ەلگە 31 حالىقارالىق اۋە جەلىسىن اشتى؛ قازاقستان، قىرعىزستان، تاجىكستان ەلدەرىمەن 9 وپتيكالىق كابەلدى تىكە جالعاپ، جۇڭگو - پاكيستان ەلدەرىنىڭ ەل اتتاعان وپتيكالىق كابەل قۇرىلىسىنىڭ شينجياڭ بولەگىندەگى قۇرىلىسىن اياقتاتتى. بيىل جۇڭگونىڭ شينجياڭى تاجىكستان، قىرعىزستان، ازەربايجان، ارمەنيا ەلدەرىنىڭ جەرگىلىكتى ۇكىمەت ارالىق ەكونوميكا - ساۋدا سەلبەستىك قىزمەت گرۋپپاسىنىڭ ماجىلىسىنە قاتىناسىپ، بەلورۋسسيانىڭ گوميل وبلىسىمەن، رەسەيدىڭ چەليابينسكايا وبلىسىمەن، قازاقستاننىڭ شىعىس قازاقستان وبلىسىمەن كوپ سالاداعى سەلبەستىك كەلىسىمىن جاساسىپ، ەكونوميكا - ساۋدا جاعىنداعى   اۋىس - كۇيىس پەن سەلبەستىكتى ورىستەتۋدى مەحانيزم جاعىنان قامتاماسىز ەتتى.

    بيىل العاشقى 10 ايدا شينجياڭنىڭ «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» بويىنداعى ەلدەرمەن يمپورت - ەكسپورت سوماسى 10 ميلليارد 380 ميلليون دوللارعا جەتىپ، رايونىمىزدىڭ سىرتقى ساۋدا سوماسىنىڭ %75.2ىن يەلەدى؛ «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» بويىنداعى ەلدەرگە 110 ميلليون دوللار قارجى قوستى، «ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول» بويىنداعى ەلدەردىڭ قوسقان قارجىسىنان 136 ميلليون دوللاردى پايدالاندى.

    رايونىمىزدىڭ قازاقستان، قىرعىزستان، رەسەي، پاكيستان ەلدەرىمەن يمپورت - ەكسپورت سوماسى جەكە - جەكە %4.9، %15.5، %50.4 جانە %15.8 ارتتى.

    ساۋدا قۇرىلىمى: «سىرتقا شىعۋ، شاقىرىپ اكەلۋ» سەلبەستىكتى تەرەڭدەتتى

    8 - جەلتوقساندا، جۇڭگو كاسىپورنى ەرەكشە ترانسفورماتور سەرىكتەستىگى سالعان تاجىكستاننىڭ ەڭ ۇلكەن وت ەلەكتر ستانسياسى − دۋشانبە استانا جىلۋ ەلەكتر ستانسياسىنىڭ 2 - مەرزىمدىك قۇرىلىسى اياقتاپ، وندىرىسكە بەرىلدى. اتالعان ەلەكتر ستانسياسىنىڭ جالپى گەناراتور اگراگاتتار سيىمدىلىعى 400 مەگاۆات، جىلىنا تاراتاتىن ەلەكترى 2 ميلليارد 200 ميلليون كيلوۆات - ساعاتقا جەتىپ، 4 ميلليون 300 مىڭ شارشى مەتر اۋماقتى جىلۋمەن قامداپ، دۋشانبەدەگى 700 مىڭنان استام تۇرعىننىڭ قىسقى ەلەكتر جانە جىلۋ سۇرانىسىنىڭ كوپ ءبولىمىن قامتاماسىز ەتە الادى.

    قۇرىلىس اياقتاپ، وتالدىرۋ راسىمىنە قاتىسقان تاجىكستاننىڭ زۇڭتۇڭى ەمومالي راحىمون: بۇل نىساننىڭ ىسكە قوسىلۋى تاجىكستان مەن جۇڭگو 2 ەلىنىڭ سەلبەستىك سەرىكتەستىك قاتىناسىنىڭ ەنەرگيا سالاسىندا جاڭا بيىككە جەتكەنىن كورسەتىپ، تاجىكستاننىڭ ەنەرگيا تاۋەلسىزدىگى ستراتەگيالىق نىساناسىن جۇزەگە اسىرۋعا نىق قادام باسۋىن ىلگەرىلەتەدى، - دەدى.

    «ءبىزدىڭ جوعارى دەڭگەيدەگى ونىمدەرىمىز ا ق ش، ءۇندىستان، رەسەي، برازيليا سياقتى 60تان استام مەملەكەت پەن وڭىرگە ىركەس - تىركەس كىرىپ جاتىر، 2015 - جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن، ءبىز جۇڭگونىڭ ەلەكتر قۋاتى ولشەمىن <ءبىر بەلدەۋ، ءبىر جول> بويىنداعى ەلدەردىڭ ەلەكتر قۋاتى قۇرىلىسىنا قولداندىق»، - دەيدى ەرەكشە ترانسفورماتور شەكتى جارنا سەرىكتەستىگىنىڭ اتقارۋشى ءتوراعاسى حۋاڭ حانجيە.

    قازان ايىنىڭ سوڭىنا دەيىن، جۇڭگو شينجياڭى دۇنيە جۇزىندەگى 155 ەلمەن جانە وڭىرمەن ەكونوميكالىق - ساۋدا بارىس - كەلىسىن جاساسىپ، 15 مەملەكەت جانە ءوڭىر شينجياڭعا كەلىپ قارجى قوسىپ، كاسىپ دامىتتى، اۆتونوميالى رايون كاسىپورىندارى 20 مەملەكەتتە جانە وڭىردە قارجى سالىپ، سەلبەستىك جاساستى. كەزەكتە، ەرەكشە ترانسفورماتور، شينجياڭ گۋاڭحۇي، جۇڭشيڭ ەنەرگياسى سياقتى 9 كاسىپورىن قازاقستان، پاكيستان، وزبەكستان، ءۇندىستان سياقتى ەلدەردە وندىرىستىك قۋات سەلبەستىگى بويىنشا 14 ءتۇيىندى نىسان قۇردى.

    «شەتەلدە قۇرىلىس كوتەرىپ الۋ ەكسپورتى اۆتونوميالى رايونىمىزدىڭ سىرتقى ساۋداسىنداعى وسال تۇس بولىپ كەلگەن، بيىل وسى جاعىندا جارقىن جاڭالىق بايقالدى. سىرتقى ساۋدانىڭ حال - كۇيى ءالى دە ءماز ەمەس جاعدايدا، الدىڭعى 5 ايدا اۆتونوميالى رايونىمىزدىڭ شەتەلدە قۇرىلىس كوتەرىپ الۋ بويىنشا زات ەكسپورتى 240 ميلليون دوللارعا جەتىپ، سايكەسى مەزگىلدەن %56.9 ارتتى. بۇل مەملەكەت پەن اۆتونوميالى رايوننىڭ «سىرتقا شىعۋ» سەرپىنىن كۇشەيتۋ، ساۋدا ءتاسىلى قۇرىلىمىن جاقسارتۋدى جەبەۋ ساياساتتارىنىڭ رول كورسەتە باستاعانىن ايگىلەيدى»، - دەيدى اۆتونوميالى رايوندىق دامۋ جانە رەفورما كوميتەتىنىڭ ەكونوميكا زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ وڭىرلىك ەكونوميكالىق زەرتتەۋ ورنىنىڭ ورىنباسار زەرتتەۋشىسى تاڭ في.

    كاسىپورىنداردىڭ «سىرتقا شىعۋ» اياق الىسى ۇزدىكسىز تەزدەدى، كەزەكتە اۆتونوميالى رايونىمىزدىڭ كاسىپورىندارى كورشىلەس ەلدەردە حۋاليڭ حالىقارالىق ەكونوميكالىق ەرەكشە رايونى، حۋاليڭ ەركىن ونەركاسىپ باقشا رايونى، تاجىك اۋىل شارۋاشىلىق ونىمدەرى كاسىپ باقشاسى سىندى 3 باقشا رايونىن سالىپ، جۇمىس جۇرگىزە باستادى. «سىرتقا شىعۋدان» سىرت، اۆتونوميالى رايونىمىزدىڭ «شاقىرىپ اكەلۋ» جۇمىسى دا جاقسى بەينە كورسەتتى. سىرتقى ساۋدا جاعدايى «قىس ورتاسىنا» وتكەن كەزدە، الدىڭعى 10 ايدا اۆتونوميالى رايونىمىز شەتەل كاپيتالىنان 387 ميلليون دوللار پايدالانىپ، سايكەس مەزگىلدەن %1.6 ارتقان.

    «كەلەسى قادامدا، ءبىز <كەشەندى باجىسىز اۋماق> جانە شەكارالىق ساۋدا باسىمدىلىعىنان ۇتىمدى پايدالانىپ، كەشەندى باجىسىز اۋماق + جاڭا كاسىپ كۇيى ارقىلى شەكارا حالقىنىڭ ءوزارا بازارىن جۇرگىزۋ سياقتى شارالار ارقىلى ساۋدا - ەكونوميكا سالاسىنداعى اۋىس - كۇيىس، سەلبەستىكتى تەرەڭدەتىپ، اۆتونوميالى رايوننىڭ سىرتقى ساۋداسىنىڭ ورنىعىپ، جاقسارۋىن قۇلشىنا جەبەيمىز»، - دەيدى حى يميڭ.

    سۋرەت ءسوزى: 18 - قازاندا، مەملەكەتتىك ساپانى تەحنيكالىق جاقتان باقىلاپ - باسقارۋ باس مەكەمەسى الاتاۋ ساعاسى شەكارا وتكەلىن وسىمدىك مايسالارىن شەكارادان سىناق رەتىندە ەنگىزەتىن شەكارا وتكەلى ەتىپ بەلگىلەۋدى رەسمي بەكىتتى. سۋرەتتە: تەحنيكتەر شەكارادان ەنگىزىلگەن وسىمدىكتەردى تەكسەرىپ كارانتيندەۋدە.

جاۋاپتى رەداكتور:سايراش تۇرارجان قىزى