中文

ەكولوگيالىق ورتانى ويداعىداي قورعادى

_ ايماعىمىز ادامزات پەن تابيعات جاراسىمدىلىعىن تاپقان ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسىنان ۇلگى كورسەتۋ رايونىن كۇش سالا قۇردى

دۋ پىڭفەي حابارلايدى.

جوعارى دەڭگەيدە جوبا جاساۋدى جەبەدى

التاي ايماعى «مەملەكەتتىك تۇلعالىق فۋنكتسيالىق رايون جوباسى»، «شينجياڭ ەكولوگيالىق فۋنكتسيالىق رايون جوباسىندا» بەلگىلەنگەن ءتۇيىندى ەكولوگيالىق فۋنكتسيالىق رايون ءارى ەلىمىزدەگى 6 ورماندى رايوننىڭ ءبىرى، سونداي ـ اق شينجياڭداعى ماڭىزدى مال شارۋاشىلىق بازاسى. تاماشا ەكولوگيالىق ورتا _ ايماعىمىزدىڭ ەڭ كورنەكتى ابزالدىلىعى، اسىل قازىناسى. وسى ابزالدىقتى ساقتاۋ جانە ونى دامىتۋ ايماعىمىزدىڭ باياندى دامۋىنا قاتىستى ءارى بولاشاقتىق باسەكەلىك قۋاتتى جوعارىلاتۋداعى شەشۋشى ءتۇيىن.

پارتيا 18 ـ قۇرىلتايىنان بەرى، ايماعىمىز ەكولوگيالىق ورتا، جاسىل دامۋ تانىمىنا ايىرىقشا ءمان بەرىپ كەلەدى. ايماعىمىز جوعارى دەڭگەيدە جوبالاۋ ارقىلى ۇيىمدىق كەپىلدى كۇشەيتىپ، ورتالىقتىڭ جانە اۆتونوميالى رايوننىڭ كەلەلى شەشىم، ورنالاستىرۋلارىن ناقتى ورنىنا دەيىن تياناقتاندىرۋدى كۇش سالا جەبەپ، «جاڭالىق اشا دامۋ، سايكەسە دامۋ، جاسىل دامۋ، اشىق دامۋ، ورتاق يگىلىككە كەنەلە دامۋداي» دامۋ تانىمىنان جازباي، ادامزات پەن تابيعات جاراسىمدىلىعىن تاپقان ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسىنان ۇلگى كورسەتۋ رايونىن كۇش سالا قۇردى. 2013 ـ جىلى 1 ـ تامىزدا، «التاي ايماعىنىڭ ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ ەرەجەسى» رەسىمي تاراتىلىپ اتقارىلىپ، ايماعىمىزدىڭ ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ قىزمەتى تۇزىمدەنۋ ارناسىنا ءتۇستى.

2016 ـ جىلى 1 ـ قىركۇيەكتە، «جەمەنەي اۋدانى ساۋىر تاۋى مۇزدىق بايلىق قاينارى قورىق رايونىن باسقارۋ ەرەجەسى» رەسىمي اتقارىلىپ، ايماعىمىزدىڭ ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ قىزمەتىن تاعى ءبىر قادام العا ىلگەرىلەدى. 2017 ـ جىلى ايماعىمىز ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسى مەن ورتانى قورعاۋ قىزمەتىنە باسشىلىق ەتۋ گرۋپپاسىن، قاراستىلىعىندا ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسى نىسانالى باعالاۋ تەكسەرۋ گرۋپپاسىن، تاۋ، سۋ، ورمان، اتىز، كول، قار ـ مۇز ەكولوگياسىن قورعاۋ جانە قالپىنا كەلتىرۋ گرۋپپاسىن، ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ جانە وڭاۋ، وڭاۋ گرۋپپاسىن قۇرىپ، ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋدىڭ ءارقايسى بۋىندارىن قامتىدى.

تانىستىرۋعا قاراعاندا، ورتانى قورعاۋعا تاۋەلدى ورىننىڭ تۇلعالىق جاۋاپكەرلىگىن تۇراقتاندىرۋ جانە «پارتيا مەن ۇكىمەت ۇقساس جاۋاپكەرلىك ارقالاۋ، ءبىر قىزمەت ورنىندا ەكى جاۋاپكەرلىك بولۋ، قىزمەتىن وتەمەگەندەردىڭ جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرۋ» تالابى بويىنشا، بىردەي يگەرىپ، ورتاق باسقاراتىن قىزمەت جۇيەسىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن، ايماعىمىز «ايماقتىق، اۋداندىق(قالا) پارتكوم، ۇكىمەت جانە قاتىستى تاراۋلاردىڭ ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ قىزمەت مىندەت جاۋاپكەرلىگىن» باسىپ تاراتسا، «اۆتونوميالى رايوننىڭ « پارتيا، اكىمشىلىگىندەگى باسشى كادرلاردىڭ ەكولوگيالىق ورتانى ءبۇلدىرۋ جاۋاپكەرلىگىن قۋزاستىرۋ ءادسى (سىناق رەتىندە اتقارىلادى) ەرەجەسىن» جالعاپ تاراتتى. اۋدانداردان (قالكورىنىس رايونى) جانە قاتىستى تاراۋلاردان (ورىن) ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋ قۇرىلىسىن جالعاستى كۇشەيتىپ، مۇزدىق، ورمان، جايلىم، وزەن، كول، سۋلى جەر، جاسىل القاپ جانە ءشول دالا قاتارلى ءتۇرلى ەكولوگيالىق جۇيەلەردى ويداعىداي قورعاۋدى تالاپ ەتتى.

ەكولوگيا قىزىل سىزىعىن كۇش سالا ساقتادى

ايماعىمىز ەكولوگيالىق ورتانى بارلىق ادام تۋ باسىنان بىرلىكتە باسقارۋدان جازباي، ءار ۇلت حالقى ەكولوگيا قۇرىلىسى جەتىستىكتەرىنەن ورتاق يگىلىكتەنىپ، حالىق بۇقاراسىنىڭ باقىت سەزىمى ارتا ءتۇستى. 2005 ـ جىلدان باستاپ، ايماعىمىزداعى تابيعي سۋ ايدىنىندا 1 ـ ساۋىردەن 30 ـ ماۋسىمعا دەيىن بالىق اۋلاۋعا جاپپاي تيىم سالىنىپ، بالىق اۋلاۋعا تيىم سالۋ مەزگىلى ەتىپ بەلگىلەندى. 2017 ـ جىلى بالىق اۋلاۋعا تيىم سالۋ مەزگىلىنىڭ اۋەلگى نەگىزىندە جالعاستى ءبىر اي ۇزارتىلدى. اۋا ساپاسى جاعىندا، جاقىنعى ءۇش جىلدا، ايماعىمىزدىڭ اۋا ساپاسى %99.2، %99.6، %100 كە جەتتى.2017 ـ جىلدان باستاپ، ايماعىمىز تىڭ اشۋ، كەن اشۋدى نەگىز ەتكەنءداستۇرلى ەكونوميكانى دامىتۋ ۇلگىسىن قولدانباي، قامداۋ سيپاتىندى قۇرىلىمدىق رەفورمانى بەلسەنە جەبەدى. بۇل عانا ەمەس، ايماعىمىز «بەسكە» (بىلعانىشتىڭ الدىن الۋ، وڭاۋعا تاباندى بولۋ، ورتانى قورعاۋدى ساپالاندىرىپ ەكونوميكانى دامىتۋعا تاباندى بولۋ، ەكولوگيا قۇرىلىسى مەن اۋىل، قىستاق ورتاسىن رەتكە سالىپ وڭاۋعا تاباندى بولۋ، ءتۇيىندى سالالارداعى قاتەردىڭ الدىن الۋ، تىزگىندەۋدى كۇشەيتۋگە تاباندى بولۋ، زاڭ اتقارۋ، باقىلاپ ـ باسقارۋ دەڭگەيىن جوعارىلاتۋعا تاباندى بولۋ) تاباندى بولۋدى ولشەم ەتىپ، ورتا ساپاسىن جاقسارتۋدى ۇيتقى ەتىپ، اۋا، سۋ، توپىراق بىلعانىشىنىڭ الدىن الۋ، وڭاۋ قىزمەتىن تىڭعىلىقتى جەبەپ، ورتانى قورعاۋدا زاڭ اتقارۋ مەن باقىلاپ ـ باسقارۋدى كۇشەيتىپ، جاسىل دامۋ ارناسىنا بەلسەنە ىزدەنىس جاسادى. اۋا بىلعانىشىنىڭ الدىن الۋ، وڭاۋ جاعىندا، ايماعىمىزداعىلار تازا ەنەرگيانى بارىنشا جالپىلاستىرىپ، ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ لاستاۋى، اۆتوكولىكتەردەن شىعاتىن جاراقسىز گازدى وڭاۋ قاتارلى 6 ءتۇيىندى قىزمەتتى ويداعىداي يگەرىپ، كومىر جاعاتىن 13 پار قازاندى جاپتى؛ ءتۇيىندى ونەركاسىپ كاسىپورىندارىنىڭ كۇكىرت، ازوت قىشقىل تۇزىن ايىرۋ قۇرىلعىلارىن ىسكە قوسىپ كەن كاسىپورىندارى وندىرىسىندەگى جاراقسىزسۋدى تۇگەلدەي اينالىمعا سالىپ پايدالاندى. سۋدىڭ لاستانۋىنىڭ الدىن الۋ، وڭاۋ جاعىندا، 7 قالاشىقتىڭ شوعىرلى تۇردەگى اۋىز سۋ قاينارى نىسانى اۆتونوميالى رايوننىڭ بەكىتۋىنەن ءوتىپ، اۋىز سۋى قاينارى سۋ ساپاسىنىڭ ولشەمگە جەتۋ مولشەرى ءورتىس %100تى ساقتادى، 6 اۋداننىڭ لاس سۋدى ءبىرجايلى ەتۋ زاۆودتارى بيىل جىل سوڭىندا ىسكە قوسىلادى. توپىراق بىلعانىشىنىڭ الدىن الۋ، وڭاۋ جاعىندا، ۇكىمەت بەتالدى قازۋ ارەكەتتەرىنە سوققى بەرۋ، زاڭسىز تىڭ اشۋدى تەجەۋ قاتارلى 7 ارناۋلى قيمىلدى ءورتىس ورىستەتىپ، زاڭسىز التىن، اسىل تاس، قۇرت، ءشوپ قازۋ ارەكەتتەرىنە قاتاڭ سوققى بەرىپ، ايماعىمىزدىڭ ەكولوگيالىق ورتاسىن قورعاۋ جانە جاقسارتۋ، ەكولوگيالىق وركەنيەت قۇرىلىسىن جەبەۋدە كەلەلى ءمان الدى.

اقپاراتتىق باعام

 التايدىڭ جەرى كوركەم، بايلىعى مول، شينجياڭداعى ماڭداي الدى تابيعي ورماندى رايون، مەملەكەتتىڭ ءتۇيىندى ەكولوگيالىق فۋنكتسيالىق رايونى، شينجياڭداعى ماڭىزدى مال شارۋاشىلىق جانە وسىمدىك بازاسى، شينجياڭداعى ماڭىزدى سۋ بايلىق قورى مول رايون ءارى شينجياڭداعى ايگىلى ساياحات ورنى قاناس جانە كوكتوعاي سىندى 5A دارەجەلى كورىنىس رايونى بار، ءار ۇلت حالقى تازا اۋا، تۇنىق سۋدان ، كورىنىسى كوز سۇرىندىرەتىن كوركەم تابيعاتتان ءلاززات الادى. ايماعىمىز ەكولوگيالىق وركەنيەتتى ماڭىزدى ستراتەگيالىق ورىنعا قويىپ، التايدىڭ تاماشا ەكولوگيالىق ورتاسىن ساقتاۋى ەكونوميكانىڭ، قوعامنىڭ باياندى دامۋىن ساقتاۋداعى ماڭىزدى العى شارتتى جۇزەگە اسىرۋى بولىپ عانا قالماستان، ءار ۇلت حالقىنىڭ تىرشىلىك تىنىسى مەن دامۋىنىڭ ءتۇبىرلى نەگىزى ەتۋ، ءتىپتى، قوعامنىڭ جاراسىمدىلىعى مەن باياندى تىنىشتىعىن جۇزەگە اسىرۋىنىڭ تابيعي تالابى، تاماشا ەكولوگيالىق ورتا التايدىڭ دامۋىنداعى كومەسكى كۇش. بۇگىنگى تاڭدا، ايماعىمىز «ساياحات كاسىبىن تۇلعالىق كاسىپ ەتىپ، 1 ـ كاسىپتى جەتەلەپ، 2 ـ كاسىپتى سۇيەمەلدەۋدەي دامۋ وي جەلىسىن بەلگىلەپ، مىڭ شاقىرىمدىق كاريدور، مىڭ شاقىرىمدىق قاتىناس لەنياسى، مىڭ شاقىرىمدىق جاسىل كاريدور، مىڭ شاقىرىمدىق شەكارا قورعانىسى، مىڭ شاقىرىمدىق گۇل باعى سىندى بەس ءىرى ينجەنەريانى اتقارىپ، ءوندىرىسى دامىعان، تۇرمىسى باياشات، ەكولوگياسى تاماشا دامۋ ارناسىنا ءتۇسىپ، ەكونوميكانىڭ ، قوعامنىڭ دامۋىن جەتەلەپ ، ەكولوگيالىق ورتانى قورعاۋدى سايكەستى جەبەۋدە.

اۋدارعان جارقىن ياسۋكەي ۇلى

جاۋاپتى رەداكتور: قابىلقان ايتقابىل ۇلى
جايمالاۋ