中文

جايلىم مال شارۋاشىلىعىندا كاسىپ تۇرىنە بۇرىلىس جاساپ دامۋدى جەبەدى

التاي ايماعى التاي تاۋىنىڭ وڭتۇستىك بوكتەرىنە ىرگە تەپكەن، جەرى شۇرايلى، پايدالانۋعا بولاتىن جەر اۋماعى 108 ميلليون مۋ، ەرەكشەلىگى كورنەكتى، ەلىمىزدەگى ماڭىزدى مال شارۋاشىلىق رايوندارىنىڭ ٴبىرى. جاقىنعى جىلداردان بەرى، ايماعىمىز نىساندى نەگىز ەتۋ، عىلىم ـ تەحنيكا ارقىلى جەتەلەۋدە تاباندى بولۋ، جايلىم ەكولوگياسىن قورعاۋ جانە قۇرۋدى مىقتى يگەرىپ، مال تۇلىكتەرىن اسىلداندىرۋ ينجەنەرياسىن كۇش سالا جەبەپ، باعىمشىلىق قۇرىلىمىن ساپالاندىرىپ، مال شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىرىپ شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ مەن جايلىم مال شارۋاشىلىعىندا كاسىپ تۇرىنە بۇرىلىس جاساۋدى جەبەدى.

پراكتيكانت ٴتىلشى ياڭ ۋيشۋان حابارلايدى.

جاقىنعى جىلداردان بەرى، ايماعىمىز جاڭا كەزەكتى جايلىم ەكولوگياسىن قورعاۋعا قوسىمشا قاراجات بەرىپ سيلاۋ مەحانيزم نىسانىن بەلسەنە تياناقتاندىرىپ، جايلىم ۇقىعىن تۇراقتاندىرىپ كوتەرەگە بەرۋ مەن نەگىزگى جايلىمىنىڭ شەكاراسىن ايىرۋ قىزمەتىن ورنىقتى جەبەپ، زاڭسىز تىڭ اشۋ، دارىلىك شوپتەردى ۇرلاپ قازۋ، بەلگىلەمەگە قايشى مال جايۋ قاتارلى جايلىمدى ٴبۇلدىرۋ ارەكەتتەرىنە قاتاڭ سوققى بەرىپ، جايلىمدى باقىلاۋ ـ ولشەۋ جانە اپاتتىڭ الدىن الۋ وڭاۋ قىزمەتىن كۇشەيتىپ، جايلىم ەكولوگياسىن قالپىنا كەلتىرۋ مەن قۇرۋ قىزمەتىن كۇشەيتتى.

مالشىلاردىڭ تىلەگىنە تولىق قۇرمەت ەتۋ شارتى استىندا، ايماعىمىز «ۇشكە شوعىرلاندىرۋدى» (قالاعا شوعىرلاندىرۋ، اۋىل ـ قالاشىققا شوعىرلاندىرۋ، ورتالىق قىستاققا شوعىرلاندىرۋ) بەلسەنە جەبەپ، قالاعا كىرۋ ويى بار، ەكونوميكالىق شارت ـ جاعدايى جاقسى، اۋقاتتانۋ ونەرى بار مالشىلاردى قالاعا كىرىپ قونىستانۋعا شابىتتاندىردى. سونىمەن بىرگە، مىڭ شاقىرىمدىق كوش جولى مەن حالىققا قولايلى قىزمەت وتەۋ پۋنكتى قۇرىلىسىن دانەكەر ەتىپ، نەگىزدىك قۇرىلىعى قۇرىلىسىن ورنىقتى جەبەپ، 38 مىڭ 500 قورا ـ قالتقى، 10 مىڭ 600 ۇيشىك سالدى؛ 3726 كيلومەتر كوش جولىن رەمونتتاپ جانە جاڭادان سالىپ، حالىققا قولايلى قىزمەت وتەۋ پۋنكتىنەن 101 ىن جاڭادان سالدى جانە كەمەلدەندىردى؛ جاساندى جولمەن ٴبىر ميلليون 231 مىڭ مۋ جايلىم اشىپ، مال شارۋشىلىعىنىڭ دامۋ قادامىن جەبەدى.

ۇعىسۋىمىزشا، ايماعىمىز مال تۇلىكتەرىن اسىلداندىرۋدى مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋداعى ماڭىزدى ٴىرى ٴىس رەتىندە مىقتى يگەرىپ، مال، ٴۇي قۇستارى باعىمشىلىق قۇرىلىمىن ساپالاندىرىپ، ٴداستۇرلى باعىمشىلىك تاسىلىنە وزگەرىس ەنگىزىپ، ەگىنشى ـ مالشىلاردىڭ كىرىسىن ارتتىرۋدى ٴتۇيىن ەتىپ، اسىل تۇقىمدى مال تۇلىكتەرىن ٴوسىرۋ جۇيەسى، مال شارۋاشىلىعى تەحنيكاسىن جالىپىلاستىرۋ، قىزمەت وتەۋ جۇيەسى قاتارلى ٴتۇيىندى ينجەنەريا قۇرىلىسىن كۇش سالا جەبەگەن. كوزالدا، ايماق، اۋدان، اۋىل دارەجەلى مال تۇلىكتەرىن اسىلداندىرۋدى جالپىلاستىرۋ قۇرىلىمدارى الدە قاشان سالىنىپ بولعان.

مال تۇلىكتەرىن اسىلداندىرۋ ينجەنەرياسىن كۇش سالا اتقارۋ ارقىلى سيىردى اسىلداندىرۋ مولشەرى 2011 ـ جىلعى %55 تەن 2016 ـ جىلى %61 كە، قويدى اسىلداندىرۋ مولشەرى %88 تەن %91 كە ارتىپ، باسقارىلعان سيىر مەن قويدىڭ تازا سالماعى 147 كيلوگرام جانە 18 كيلوگرامعا جەتىپ، 2010 ـ جىلعىدان %8.6 جانە %13.5 ارتتى. سونىمەن بىرگە، التاي قويى، ساپالى ەتتى قويدى جەتىلدىرۋ، اسىلداندىرۋ، بۋدانداستىرۋ قاتارلى جاڭا تەحنيكالاردى ابىزالدىلىققا اينالدىرۋ سەلبەستىك مەحانيزمىن قۇردى؛ ەنەلىك مالدى قالاعانىنشا ٴبىرجايلى ەتۋگە قاتاڭ تيىم سالدى؛ جاڭادان ارتقان ەنەلىك مالعا قوسىمشا قاراجات بەرۋ ساياساتىن العا قويىپ، ەنەلىك مالدىڭ سانى ورنىقتى ارتىپ، باعىمشىلىق اۋماعى ۇزدىكسىز كەڭەيدى. 2016 ـ جىلدىڭ سوڭىندا، قىستاۋلىققا قالعان مال سانى 3 ميلليون 187 مىڭ باس (تۇياق) بولىپ، ەتتىڭ، ٴسۇتتىڭ، جۇمىرتقانىڭ ٴونىم مولشەرى جەكە ـ جەكە 85 مىڭ تونناعا، 260 مىڭ تونناعا، 6000 تونناعا جەتىپ، مال شارۋاشىلىق كاسىبىنىڭ ٴونىم قۇنى 3 ميلليارد 300 ميلليون يۋانعا جەتتى.

سير، قوي ەتى، جاسىل ٴتۇستى ٴسۇت ونىمدەرىن ٴتۇيىندى ابىزال بايلىق قاينارى ەتىپ، قاناس رۇنفىڭ، ۋاڭيۋان تۇيە ٴسۇتى قاتارلى مال شارۋاشىلىق ونىمدەرىن جىنتىكتەي مانەرلەيتىن كاسىپورىنداردى ەنگىزىپ قولداۋ كورسەتىپ، ەگىن ـ مال شارۋاشىلىق رايوندارىندا كولەمدەندىرىپ، ولشەمدەندىرىپ باعۋعا جەتەكشىلىك ەتتى. كوزالدا، ايماعىمىزداعى مال شارۋشىلىق ونىمدەرىن مانەرلەيتىن كاسىپورىن 22 گە جەتىپ، بەلگىلى كولەمدەگى مال شارۋاشىلىق ونىمدەرىن مانەرلەيتىن كوسباسشى كاسىپورىندار 7 گە جەتتى، مۇندا، مەملەكەت دارەجەلى اۋىل شارۋاشىلىعىن كاسىپ سالالاندىرعان كوسباسشى كاسىپورىننان ٴبىرىن، اۆتونوميالى رايون دارەجەلىسىنەن ٴبىرىن، ايماق دارەجەلىسىنەن 3 ىن قۇرىپ، 6 توپتاعى (ٴسۇت ونىمدەرى، ەت، ٴتۇبىت، بال، بۇعى، تاۋىق) 20 نەشە ماركانى، 50 نەشە ٴتۇرلى مال شارۋاشىلىق ونىمدەرىن ٴوندىرىپ، التاي قويى، شىڭگىل تۇبىتتى ەشكىسى، ساۋىر سيىرى قاتارلى دارالىق ەرەكشەلىككە يە جەرگىلىكتى مال شارۋاشىلىق ونىمدەرى ماركاسىنىڭ اتاعىن اسىرىپ، مال شارۋاشىلىعى ونىمدىلىگى ۇزدىكسىز ارتتى.

ايماعىمىز «ٴۇش ٴونىم ٴبىر بەلگىنى» كۋالاندىرۋ قادامىن جەبەپ، 108 ميلليون مۋلىق تابيعي جايلىم كۋالاندىرىلىپ، (3 كاسىپورىن ورگانيكالى مال شارۋاشىلىق ٴونىمى كۋالاندىرۋىن، 2 كاسىپورىن جاسىل ٴتۇستى مال شارۋاشىلىق ٴونىم كۋالاندىرۋىن الدى) التاي قويى ونىمدەرى مەملەكەتتىك جاعراپيالىق بەلگى كۋالاندىرۋىنان ٴوتتى. يۇينا ساۋدا ماركاسى جۇڭگونىڭ ايگىلى تاراۋ ماركاسى بولدى، حانشياڭ ساۋدا ماركاسى شينجياڭداعى ايگىلى ماركا اتاعىن الىپ، مال شارۋاشىلىق ونىمدەرىنىڭ بازار باسەكەلىك قۋاتى مەن قوسىمشا قۇنىن ارتتىردى.

مال شارۋاشىلىعىنىڭ دامۋىن ارقاۋ ەتىپ، ەگىمشىلىك قۇرىلىمىنا تەڭشەۋ جۇرگىزىپ، ساپالاندىرىپ، ايماعىمىزداعى استىق، ەكونوميكالىق داقىلدار، جەم ـ ٴشوپتىڭ سالىستىرماسى 37: 45: 18 قاتىناسىنداي ەگىمشىلىك قۇرىلىمىن قالىپتاستىرىپ، ميلليون مۋلىق جوعارى ٴونىمدى سۋ ۇنەمدەيتىن ولشەمدەنگەن جەم ـ ٴشوپ بازاسى قۇرىلىسى ينجەنەرياسىن ورنىقتى جەبەپ، ساپالى جەم ـ ٴشوپ ەگىمشىلىك اۋماعى ۇزدىكسىز كەڭەيدى. قازىر ايماعىمىزداعى جاساندى جەم ـ ٴشوپ بازاسى ەگىمشىلىك اۋماعى ٴبىر ميلليون 308 مىڭ 200 مۋعا جەتتى ٴارى 4 ٴشوپ شارۋاشىلىعى ايىرباس بازارىن قۇرىپ، جەم ـ ٴشوپتىڭ اينالىمىن جەبەدى.

حايۋاناتتار ىندەتىنىڭ الدىن الۋ جۇيەسى قۇرىلىسى جاعىندا، ايماعىمىز «الدىن الۋدى نەگىز ەتۋ، الدىن الۋ مەن تىزگىندەۋدى ۇشتاستىرۋ» پرينسيبندە تاباندى بولىپ، ىندەتتەن جىل بويى ساقتانۋ مەن شوعىرلى ساقتانۋدى ٴوزارا ۇشتاستىرىپ، حايۋانات ٴىرى ىندەتىنەن بارىنشا ساقتانىپ، حايۋاناتتاردىڭ ٴىرى ىندەتكە شالدىعۋ ماسەلەسى تۋىلمادى. شەكاراداعى حايۋاناتتار ىندەتىن باقىلاۋ ـ ولشەۋ قاتارلى نىساندارعا سۇيەنىپ، حايۋانات ىندەتىنىڭ الدىن الۋ نەگىزدىك قۇرىلعى شارت ـ جاعدايىن جاقسارتىپ، حايۋانات ىندەتىنىڭ الدىن الۋدىڭ ۇزاق ٴونىمدى مەحانيزمى مەن ساقتىق مەحانيزمىن قۇرىپ جانە كەمەلدەندىرىپ، «باقىلاۋ، تەكسەرۋ، الدىن الۋدى» ٴبولىپ، اۋداندىق، اۋىلدىق حايۋاناتتار ىندەتىنىڭ الدىن الۋ نەگىزدىك قۇرىلعىلارى مەن تاجىريبە ورنىنىڭ شارت ـ جاعدايىن كورنەكتى جاقسارتتى ٴارى «قىستاق دارەجەلى ىندەتتىڭ الدىن الۋشىلاردى باسقارۋ ٴادىسىن» جاساپ العا قويىپ، نەگىزگى ساتىداعى ىندەتتىڭ الدىن الۋشىلاردىڭ كىرىس دەڭگەيىن جوعارىلاتىپ، قوسىننىڭ ورنىقتى بولۋىن قامتاماسىزداندىردى. تاس جول حايۋانات ىندەتىن باقىلاۋ تەكسەرۋ پۋنكتىنەن 5 ىن، ٴونىم وندىرىلگەن ورىندى كارەنتيندەۋ ورنىنان 184 ىن قۇرىپ، ٴونىم وندىرىلگەن ورىندى كارەنتيندەۋ ٴوتىنىش ەتۋ ٴتۇزىمى مەن مال تۇلىكتەرىن جىلجىمالى باقىلاپ ـ باسقارۋ ٴتۇزىمىن اتقاردى.

اۋدارعان: گۇلجان كوكەناي قىزى

جاۋاپتى رەداكتور: قابىلقان ايتقابىل ۇلى
جايمالاۋ