中文

نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمىنە قول قويعاننان كەيىن، ءبىر جاق كەلىسىمدى اتقارماسا قايتۋ كەرەك

ورال قاسەيىن ۇلى، داۋلەتقان ايتقالي ۇلى

نەكەدەن اجىراسۋدى سوتقا شىعىپ ارىز - شاعىم جولىمەن ءبىر جاقتى ەتۋ − نەكەدەن اجىراسۋدىڭ بىردەن - ءبىر ءونىمدى ءتاسىلى ەمەس، نەكەگە تىزىمدەلۋ ورنىنا بارىپ، ءوز ەرىكتەرىمەن نەكەدەن اجىراسۋعا دا بولادى. ايتسە دە، كەلىسىم بويىنشا ءوز ەرىكتەرىمەن نەكەگە تىزىمدەلۋ ورنىنا بارىپ اجىراسۋ راسمياتتارىن ءبىتىرىپ، ءبىر مەزگىل وتكەننەن كەيىن سەرتىنەن تايىپ الىپ، ءبىر جاقتىڭ مۇددەسىن زيانعا ۇشىراتاتىن احۋالدار كوپ كەزىگەدى. مۇنداي جاعدايدا، كوپتەگەن ادامدار نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمىنە قول قويعاننان كەيىن، قارسى جاعى كەلىسىمنىڭ مازمۇنى بويىنشا اتقارماسا، حالىق سوتى مەكەمەسىنە اتقارۋ ءوتىنىشىن بەرۋگە بولادى دەپ تۇسىنەدى. نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمى زاڭدىق كۇشكە يە بولسا دا، حالىق سوتى مەكەمەسىنىڭ كۇشتەپ اتقارۋ كولەمىنە كىرمەيتىندىكتەن، حالىق سوتى مەكەمەسىنىڭ كۇشتەپ اتقارتۋىن ءوتىنىش ەتۋگە بولمايدى. ەندەشە، ءبىر جاق نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمىن اتقارماسا، قايتۋ كەرەك؟ بۇل ماسەلەنى تومەندەگى 3 ءتۇرلى جاقتان ويلاسۋعا تۋرا كەلەدى.

ءبىرىنشى، نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمىنىڭ زاڭدىق كۇشىنە توقتالساق:

نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمى ەرلى - زايىپتىلاردىڭ ادامدىق قاتىناس، مال - مۇلىكتى بولىسكە سالۋ، پەرزەنتتەرىن باعىپ - قاعۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى ورتاق پىكىر بىرلىگى. ەكى جاقتا ازاماتتىق ىستەر ارەكەت قابىلەتى تولىق، سونىمەن بىرگە كەلىسىم جاساۋدا ەشقانداي الداپ - ارباۋ، بوپسالاۋ احۋالى بولماسا، بۇل ەرلى - زايىپتىلاردىڭ ناقتى ماقساتىنىڭ بەينەلەنۋى، نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمى زاڭدىق كۇشكە يە بولادى. نەكە قاتىناسىن تىزىمگە الدىرۋ ورگانىنا ەستەلىككە الدىرعان نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمى زاڭدىق كۇشكە يە بولسا دا، حالىق سوتى مەكەمەسىنىڭ اتقارۋ كولەمىنە كىرمەيتىندىكتەن، داۋگەرلەردىڭ كەلىسىم مازمۇنىنا ساي، حالىق سوتى مەكەمەسىنەن كەلىسىمدەگى بورىشىن وتەمەگەن ءبىر جاقتىڭ مال - مۇلكىنە كۇشتەپ اتقارۋ شاراسىن قولدانۋىن تالاپ ەتۋىنە بولمايدى.

ەكىنشى، نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمىن قايتكەندە كۇشتەپ اتقارتۋدى ءوتىنىش ەتۋگە بولادى؟

حالىق سوتى مەكەمەسىنىڭ كۇشتەپ اتقارۋى ءادىليا ارەكەتى، زاڭنىڭ قاتاڭ تارتىبىنەن وتكىزىلۋى كەرەك. كۇشتەپ اتقارىلاتىن زاڭدىق حۇجاتتار، ءسوزسىز، زاڭدا انىق بەلگىلەنۋى كەرەك. سوندىقتان زاڭدىق كۇشكە يە حۇجاتتاردىڭ بارلىعىنىڭ اتقارتۋ كۇشى بولۋى ەكىتالاي. نەكە قاتىناسىن تىزىمگە الدىرۋ ورگانىنا ەستەلىككە الدىرعان نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمى زاڭدىق كۇشكە يە بولسا دا، كۇشتەپ اتقارتۋ كۇشى بولمايدى. داۋگەرلەردىڭ كەلىسىم مازمۇنىنا ساي، حالىق سوتى مەكەمەسىنەن كەلىسىمدەگى بورىشىن وتەمەگەن ءبىر جاقتىڭ مال - مۇلكىنە كۇشتەپ اتقارۋ شاراسىن قولدانۋىن تالاپ ەتۋىنە دە بولمايدى. نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمىن اتقارۋ ماسەلەسى جونىندە «ەڭ جوعارى حالىق سوتى مەكەمەسىنىڭ <جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ نەكە زاڭىن> قولدانۋداعى كەيبىر ماسەلەلەر جونىندەگى تۇسىندىرمەسىنىڭ» (2) 8 - تارماعىندا: «نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمىندەگى مال - مۇلىكتى بولىسۋگە قاتىستى تارماقتار نەمەسە داۋگەرلەردىڭ نەكەدەن اجىراسقاندىعى سەبەپتى مال - مۇلىكتى بولىسكە سالۋداعى كەلىسىمى ەر - ايەل ەكى جاققا قاراتا زاڭ بويىنشا شەكتەۋ كۇشى بولادى. وسى مال - مۇلىكتى ءبولىسۋ كەلىسىمىن اتقارۋ جونىندە داۋگەرلەر اراسىندا تالاس - تارتىس تۋىلىپ، ارىز بەرسە، حالىق سوتى مەكەمەسى قابىلداۋى كەرەك» دەپ بەلگىلەنگەن. بىلايشا ايتقاندا، كەلىسىمدى اتقارۋدا داۋ - شار تۋىلسا، داۋگەرلەر حالىق سوتى مەكەمەسىنە ارىز بەرىپ، قارسى جاقتىڭ كەلىسىم بويىنشا بورىشىن وتەۋىن تالاپ ەتۋىنە بولادى، حالىق سوتى مەكەمەسى ارىز - شاعىمدى قابىلداپ، تەكسەرۋ ارقىلى داۋگەردىڭ ازاماتتىق ىستەر ارەكەت قابىلەتى جوق كەزدە نەمەسە الداپ - ارباۋ، بوپسالاۋ سياقتى احۋالداردا جاسالعان كەلىسىم ەكەندىگىن انىقتاپ شىقسا، كەلىسىمدى كۇشىنەن قالدىرادى. ونداي احۋال بولماسا، نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمىنىڭ كۇشكە يە ەكەندىگىن تۇراقتاندىرىپ ۇكىم شىعارىپ، قارسى جاقتى كەلىسىمدەگى بورىشىن وتەۋگە بۇيىرادى. وسى ۇكىم زاڭ بويىنشا كۇشكە يە بولعاننان كەيىن كۇشتەپ اتقارۋدى ءوتىنىش ەتۋىنە بولادى.

ءۇشىنشى، ازامات جاسىنا تولماعان پەرزەنتتەرىنە تولەۋگە ءتيىستى قاراجاتتار جونىندە ءبىر جاق نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمىن اتقارماسا، قايتۋ كەرەك؟

بالانى باعۋ قاراجاتى، وقۋ قاراجاتى، ەمدەلۋ اقىسى سياقتى قاراجاتتاردى تولەۋ، كوبەيتۋ، ازايتۋ داۋ - شارلارىندا ازامات جاسىنا تولماعان پەرزەنتتەر تالاپكەر بولادى، ولارمەن بىرگە تۇرمىس وتكىزگەن اكەسى نەمەسە شەشەسى زاڭدى جوقشىسى سالاۋاتىمەن ارىز - شاعىمعا قاتىناسادى. «ەڭ جوعارى حالىق سوتى مەكەمەسىنىڭ <جۇڭحۋا حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ نەكە زاڭىن> قولدانۋداعى كەيبىر ماسەلەلەر جونىندەگى تۇسىندىرمەسىنىڭ» (2) 9 - تارماعىندا «ەرلى - زايىپتىلار كەلىسىم بويىنشا نەكەدەن اجىراسقاننان كەيىن، ءبىر جىل ىشىندە مال - مۇلىك ءبولىسى جونىندەگى كەلىسىمنەن تانىپ الىپ، كەلىسىمدى وزگەرتۋدى نەمەسە كۇشىنەن قالدىرۋدى تالاپ ەتىپ ارىزدانسا، حالىق سوتى مەكەمەسى قابىلداۋى كەرەك. حالىق سوتى مەكەمەسى قاراپ شىعىپ، كەلىسىم جاساسقاندا الداپ - ارباۋ، بوپسالاۋ سياقتى جاعدايلاردىڭ بولماعاندىعىن انىقتاسا، زاڭ بويىنشا ارىز - شاعىم تالابىن تويتارۋى كەرەك» دەپ بەلگىلەنگەن. ۇكىم شىعارىلىپ بولعان مال - مۇلىك ءبولىسى جانە پەرزەنتتەرىن باعۋ قاراجاتى سياقتى ماسەلەلەر بولسا، حالىق سوتى مەكەمەسىنەن كۇشتەپ اتقارۋدى ءوتىنىش ەتسە بولادى.

قورىتىپ ايتقاندا، نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمى زاڭدىق كۇشكە يە بولعانىمەن، كۇشتەپ اتقارۋ كۇشى بولمايدى. سوندىقتان داۋگەرلەردەن ءبىرى نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمىندەگى بورىشىن وتەمەگەندە، قارسى جاق نەكەدەن اجىراسۋ كەلىسىمىنىڭ زاڭدىق كۇشكە يە ەكەندىگىن تۇراقتاندىرۋ، بورىشتاردى جاۋاپكەرشىلىگىن ارقالاۋعا بۇيىرۋدى تالاپ ەتىپ، حالىق سوتى مەكەمەسىنە ازاماتتىق ىستەر ارىزىن بەرۋىنە بولادى. حالىق سوتى مەكەمەسى ۇكىم شىعارعاننان كەيىن، تالاپكەر زاڭدىق كۇشكە يە زاڭدىق حۇجات ارقىلى حالىق سوتى مەكەمەسىنە وسى ۇكىمدى كۇشتەپ اتقارۋىن ءوتىنىش ەتۋىنە بولادى.

 

جاۋاپتى رەداكتور: جانار قاناپيا قىزى
جايمالاۋ