中文

كىتاپ سورەسىنەن تۋعان وي

مەيمانگۇل نۇرداۋلەت قىزى

ورتالىق قالا ۇرىمجىدەگى شينحۋا كىتاپحاناسىنا جاڭا كىتاپتاردى كورگەلى نەمەسە بالاما قاجەتتى ماتەريالدارىن الىپ بەرۋگە بولسىن، ۇنەمى بارىپ تۇرامىن. الدىمىزداعى جەكسەنبى كۇنى دە انە سونداي ءبىر قاجەتتىلىك بويىنشا بالام ەكەۋىمىز كىتاپحاناعا باردىق. كۇن جەكسەنبى بولعاندىقتان كىتاپحاناعا كەلگەندەر ءبىرشاما كوپ ەكەن. اسىرەسە، حانزۋشا، ۇيعۇرشا كىتاپ سورەلەرىنىڭ الدىندا كىتاپ وقىپ تۇرعاندار سانى ءبىرشاما مول. دەمالىس بولعاندىقتان بولار وقۋشى بالالار دا كەلىپتى. اۋەلى، كەيبىر بالالار جەرگە وتىرىپ الىپ كىتاپ وقىپ وتىر. ءبىز قازاقشا كىتاپ سورەسىنىڭ الدىنا كەلدىك. وزگەلەردەي ەمەس، مۇندا كىتاپ وقىپ تۇرعان ادام كورىنبەيدى. بۇدان بۇرىن دا كەلىپ جۇرگەنىمدە مىنە وسى جاعدايدى بايقاۋشى ەدىم. كىتاپ از با دەيىن دەسەك سورە تولعان كىتاپ، جۋىردان بەرى جاڭا كىتاپتار دا كوپتەپ شىققان ەكەن. قاز - قاتار ءتىزىلىپ وقىرمانىن كۇتىپ تۇرعان كىتاپتارعا جاعالاي كوز تاستاپ شىقتىم. رومان، اۋدارما كىتاپ دەيسىز بە ءبارى تۇر. سوسىن، «شىركىن، وسى كىتاپتار سورەدە شاڭ باسىپ تۇرعانشا وقىرماننىڭ قولىندا جۇرسەشى، اۆتورلارىمىزدىڭ كىتاپتارى لەزدەن ساتىلىپ، قايتا - قايتا باسىلىم كورىپ جاتسا قانداي كەرەمەت» ەدى دەپ ويلادىم. ارينە كىتاپتىڭ جامانى جوق. قاي - قايسىن دا قولىڭا الىپ وقي كەتسەڭ سودان قاجەتتى ءبىلىمىڭ مەن رۋحاني ازىعىڭدى تابارىڭ مۇندا تۇر. ءبىراق نەگە ەكەنى بەلگىسىز، ايتەۋىر قازاقشا كىتاپ سورەسىنىڭ الدىندا قاشاندا وقىرمان از كورىنەدى. سوندا كوپ ساندىمىزدىڭ كىتاپ وقۋعا، شىنىندا، مۇرسامىز تيمەي جۇر مە، جوق الدە كىتاپتى كىتاپحانادان ساتىپ الماي - اق ءۇنحاتتان وقىپ، عىلىم - ءبىلىمىمىزدى ۇزدىكسىز تولىقتاپ ءجۇرمىز بە؟! بۇل جاعى تەك اركىمنىڭ وزىنە عانا ءمالىم...

ءيا، كىتاپ اسىل قازىنا، ءبار ءبىلىم كىتاپتا دەمەۋشى مە ەدى دانالارىمىز. كىتاپ اسىل قازىنا دەگەن وسى ءبىر ۇلى ءسوزدى، اۋەلى، ا دەپ الىپپە بەتىن اشىپ، كىتاپ بەتىن پاراقتاي باستاعان كەزىمىزدەن باستاپ - اق ۇنەمى ەستىپ كەلەمىز. كىتاپتىڭ تەڭدەسسىز بايلىق، مول ءبىلىم بەرەتىن قازىنا ەكەنىنە ءبىلىم ۇيرەنىپ، ەسەيگەن سايىن تىپتەن كوزىمىز جەتتى. كىتاپ وقۋ سىندى وسى ءبىر تاماشا داعدىعا العاش اتا - انامىز بەن ۇلاعاتتى ۇستازدارىمىز باۋلىدى. سونىمەن كوپ ساندىمىز مۇمكىن بولسا ۋاقىت شىعارىپ كىتاپ وقۋعا ۇمتىلدىق. ءوز باسىم كىتاپ وقىعاندى قاتتى ۇناتامىن، كىتاپ وقۋ مەن ءۇشىن جاقسى ءبىر دەمالىس سەزىلەدى.

وكىنەرلىگى قازىر كىتاپ وقيتىن ۋاقىتىم بۇرىنعىداي كوپ ەمەس. اۋەلى، كەيدە ايلاپ، جىلداپ بىرەر كىتاپ وقىسام سونىڭ وزىنە قۋاناتىن دا بولدىم. يەكتەپ العان نەدەگەن قاربالاستىق ەكەنىن بىلمەيمىن. كۇندەلىكتى قىزمەت، تۇرمىس كۇيبەڭىنەن وزگە ءبىتىرىپ جاتقان پالەندەي ۇلكەن شارۋا دا جوق. سوسىن كەيدە ارامىزداعى توم - توم كىتاپ وقىپ، كىتاپ اۋدارىپ، توقتاۋسىز شىعارما جازىپ جۇرگەندەرگە قىزىعا قارايمىن، شىركىن، ۋاقىتتارىن قالاي جەتكىزەدى ەكەن دەيمىن.

بۇل كۇندەرى وقيتىن كىتاپ جەتىپ اسادى، ال ءبىزدىڭ كىتاپتان الۋعا ءتيىستى بىلىمدەرىمىز، بىلمەي جاتقان دۇنيەلەرىمىز ودان بەتەر كوپ. باستاۋىش، ورتالاۋ مەكتەپتەردى وقىپ جۇرگەنىمىزدە وقيتىن كىتاپ از ەدى. اۋداندىق كىتاپحانادان نەمەسە ءبىر - بىرىمىزدەن قارىزعا سۇراپ الىپ كەزەكتەسىپ وقۋشى ەدىك. اۋىلدا كىتاپحانا دەگەن مۇلدە جوق بولاتىن. اۋىل ادامدارىنىڭ كوپ ساندىسىنىڭ ۇيىندە نەگىزىنەن كىتاپ سورەسى بولمايتىن. ءبىزدىڭ ۇيدە دە سولاي ەدى. اكەم كىتاپ وقۋدى جاقسى كورەتىن. ول كىسىنىڭ «نازيگۇل» ، «تاڭجارىق» داستاندارىن قايتا - قايتا نەشە رەت وقىپ شىققانى ءالى ەسىمدە. اكەم كىتاپتى وقىپ بولعاننان سوڭ ءبىزدى كىرلەتىپ جىرتىپ تاستايسىڭدار دەپ توبەدەگى ماتشاعا قىستىرىپ قوياتىن. كەيدە ۇيدە اكەم جوق كەزدە اعاشپەن ءتۇرتىپ ءتۇسىرىپ اپ وقيتىنبىز. ول كەزدە اۋىلداعى كىتاپ وقىعىسى كەلگەندەر ءبىر - بىرىنەن سۇراپ الىپ وقيتىن. اڭگىمە، رومان كىتاپتارىن قازىرگىدەي تاڭداپ وقۋ ەمەس، قولىنا قايسى تيسە سونى وقيتىن - دى. اۋداندىق كىتاپحانادا دا قازاقشا كىتاپ تۇرلەرى كوپ ەمەس بولاتىن. كەيىنتىندە، اسىرەسە، قازىرگى كەزدە قانداي كىتاپ ىزدەسەڭ سول تابىلاتىن بولدى. كىتاپ وقۋعا دەگەن قۇشتارلىقتىڭ ارقاسى بولار، جوعارىلاپ وقىعان سايىن ۋاقىت شىققاندا ۇنەمى كىتاپحاناعا بارىپ ءجۇردىم. ءاردايىم كىتاپ سورەلەرىندە قاز - قاتار ءتىزىلىپ تۇرعان كىتاپتاردى كورگەنىمدە ءبارىن دە وقىپ شىققىم - اق كەلەدى. ءبىراق وعان ۋاقىت قۇرعىر قايدان جەتسىن. سونىمەن تەك وزىمە قاجەتتى دەپ ىزدەپ بارعان كىتاپتارىمدى وقىپ، ياكي ساتىپ الىپ قايتامىن. بىرەۋ كىتاپ تارتۋ ەتسە قۋانامىن. ۇيگە اكەلىپ كىتاپ سورەسىنە ءتىزىپ قويامىن. مەنىڭ جيعان كىتابىم وزگەلەردىكىندەي كوپ ەمەس، اۋەلى، كىتاپ سورەسىندەگى كەي كىتاپتاردىڭ اكەلىنگەن بەتى پاراعى اشىلماي جاتقان جاعى تاعى بار. بۇعان كەلگەندە جانەدە قازىر قاربالاسپىن عوي، ۋاقىت شىققاندا اسىقپاي وقىرمىن، بولماسا كەيىن بالالارىمىز وقىر دەپ ىشتەي ءوزىمدى - ءوزىم جۇباتامىن. مۇمكىن سولاي دا بولار.

ءيا، كىتاپ سورەسى دەمەكشى، بۇل كۇندەرى كوپ ساندىمىزدىڭ ۇيىمىزدە كىتاپ سورەسى بار. ءۇي اشەكەيلەتكەندە ارناۋلى كىتاپ سورەسىن جاساتامىز. كەي وتباسىلارعا بارعانىمىزدا ولاردىڭ كىتاپ سورەسىندەگى كىتاپتارىنا قىزىعا قارايسىز. اۋەلى، كەي وتباسىلاردىڭ كىتاپ سورەسىنە قاراپ - اق سول ادامنىڭ ۇنەمى كىتاپ وقيتىن - وقىمايتىنىن بىردەن بايقايمىز. تىنباي ىزدەنىپ، زەرتتەپ جۇرگەن ادامداردىڭ ۇيىندەگى كىتاپ سورەسىنىڭ ءار الۋان ماتەريالدارمەن تولىپ تۇراتىنى شىندىق.

قازىر قاي كىتاپحاناعا بارساڭىز دا كىتاپ قورى مول. رايونىمىز از ۇلتتار مادەنيەتىن دامىتۋعا باسا ءمان بەرىپ، ءتۇرلى ينجەنەريالاردى اتقارعاننان بەرى تۇرلىشە كىتاپتار جارىق كوردى. تالايلاعان اۆتورلاردىڭ كىتابى جارىق كورىپ، كىتاپحاناداعى كىتاپ سورەلەرىنەن بوي كورسەتتى. بۇل قۋانارلىق جايت. اۋىل - قىستاقتاردا دا نەگىزىنەن شارۋالارعا ارنالعان كىتاپ ۇيلەرى بار. شىعىس جەلى ينجەنەرياسىنىڭ اتقارىلۋى اۋىل - قىستاقتاعى مادەنيەت وتاۋلارىن جانداندىرىپ، كىتاپ ۇيلەرىندەگى كىتاپ قورىن مولايتقانى بارشامىزعا ايان. شارۋالار كىتاپ ۇيىندە شارۋالارعا ەڭ قاجەتتى قولدانىلمالى تەحنيكالىق كىتاپتار ءتۇرى كوپ. ءبىراق وسىندا كەلىپ كىتاپ الىپ وقيتىنداردىڭ ساناۋلى ەكەنىن، ءتىپتى، كەي جەرلەردە كىتاپ ۇيلەرىنىڭ قۇلىپتاۋلى تۇراتىنىن ەستىگەنبىز. كورگەن دە ەدىك. اۋىل - قىستاقتاعى كىتاپ ۇيىندە كىتاپ وقيتىن ادامنىڭ بولماۋى، ۇيىنە كىتاپ سۇراپ الىپ اپارىپ وقيتىن اتا - انانىڭ سيرەك بولۋى، ارينە، اۋىل - قىستاقتاعى اتا - انالارىمىز اراسىندا دا كىتاپ وقيتىنداردىڭ از ەكەنىن اڭعارتسا كەرەك.

ءبىر جولى جازۋشى سۇلتان جانبولاتوۆ اعامىزبەن تىلشىلىك سۇحباتتا بولعانىمدا، ول كىسى «ۇرپاق تاربيەسىندە بالانى كىتاپ وقۋعا تاربيەلەۋدى مىقتى ۇستاۋى كەرەك. اتا - اناسى بالاسىمەن بىرگە وتىرىپ كىتاپ وقىسا، ۇنەمى كىتاپحاناعا بىرگە بارسا، مۇنى كورىپ ەسەيگەن بالا تابيعي تۇردە كىتاپقا قۇمار بولىپ جەتىلەدى. ويىن - تويدان اسا الماي جۇرگەن اتا - انانىڭ بالاسى مەن عىلىم - ءبىلىم قۋىپ جۇرگەن اتا - انانىڭ بالاسى مۇلدە ۇقسامايدى. سەبەبى، <بالاپان ۇيادان نەنى كورسە ۇشقاندا سونى الادى>» دەگەنى ءالى ەسىمدە. جانەدە ءبىر جولى تىلشىلىك بابىمەن تاريحشى جاقىپ مىرزاقان ۇلى اعامىزدىڭ ۇيىنە باردىق. ءۇيىنىڭ ءبىر قابىرعاسىن ءبىراق كىتاپ سورەسى ەتىپ جاساتىپتى. سورە تولى كىتاپ. مىنە وسىدان قاراپ - اق كىتاپتىڭ ءدال وسى اعالارىمىزدىڭ جاقىن سەرىگىنە اينالعانىن، توم - توم كىتاپتار مەن ونداعى مول ءبىلىمنىڭ ول كىسىلەردى بيىكتەن - بيىككە جەتەلەگەنىن اڭعارۋعا بولادى.

ارينە، قازىر كىتاپ وقۋدىڭ ارناسى كەڭەيدى، ءار الۋان اقپارات قۇرالدارى، ءۇنحات تەكشەلەرى بۇل جاعىندا ۇلكەن تيىمدىلىكتەر جاساپ وتىر. مۇمكىن، كەيبىرەۋىمىز كىتاپتى ءۇنحاتتان وقيتىن دا شىعارمىز. دەسەدە تەلەفونعا تەلمىرگەننەن گورى كىتاپتى قولىڭا الىپ زەيىن سالىپ وقىعانعا جەتەرى جوق ەكەنى كوپ ايتىلىپ ءجۇر. حالقىمىز جۇتاڭدىقتىڭ ەڭ قيىنى رۋحاني جۇتاڭدىق دەۋشى ەدى. ءبىراق ءبىز سول رۋحاني دۇنيەمىزدى كىتاپ ارقىلى تولىقتىرۋعا ونشا ءمان بەرە الماي كەلەمىز. ەندەشە، كىتاپ سىندى جان ازىعىمىزدى مولايتۋعا قۇلشىنايىق اعايىن. مەيلى اۋىلدا، مەيلى قالادا بولساق تا ءبارىمىزدىڭ ۇيىمىزدە كىتاپ سورەسى بولسا، جاڭا، جاقسى كىتاپتاردىڭ ءبارى سول سورەدەن تابىلىپ تۇرسا، ۇرپاقتارىمىز كىتاپ وقي جۇرسە نۇر ۇستىنە نۇر ەمەس پە ەدى.

 

جاۋاپتى رەداكتور: جانار قاناپيا قىزى
جايمالاۋ