中文

قاعازدىق باسىلىمدار جانە ەكراندىق كورىلىمدەر

سۇلتان يماش ۇلى

كۇندەلىك تۇرمىسىمىزدا وسى زامانعى ەلەكتروندىق اسپاپتار مەن بۇيىمداردىڭ كوپتەپ قولدانىلۋىنا بايلانىستى ءبىزدىڭ زاتتىق جانە رۋحاني ومىرىمىزدە ءبىر قىدىرۋ وزگەرىستەر مەن جاڭالىقتار بولىپ جاتىر. تۇرمىستا، ادامدار ارا قارىم - قاتىناستا كوپتەپ قولايلىلىقتار مەن جەڭىلدىكتەر تۋىلدى. بۇرىندار دەنەنىڭ ارەكەتىمەن، قولدىڭ قيمىلىمەن اتقارىلاتىن ىستەردىڭ كوبى بۇل كۇندەرى تۇرلىشە اۆتوماتتى ماشينالاردىڭ، ەلەكتروندى جابدىقتاردىڭ جاردەمىمەن جان قينالماي تەز ورىندالاتىن بولدى. قوعامدىق ءوندىرىس پەن ءومىردىڭ بارلىق سالاسىندا وسى زامانعى عىلىم - تەحنيكانىڭ وزىق تابىستارى قولدانىسقا ءتۇسىپ، زاماننىڭ ءۇردىسى بارعان سايىن تەزدەپ بارادى. وسىلاردىڭ ىشىندە ومىردە بارىنشا كەڭ كولەمدە جالپىلاسقان، ەڭ كوپ قولدانىمعا تۇسكەن ەلەكتروندىق اسپاپ − ۇيالى تەلەفون بولسا كەرەك. بۇل كۇندەرى ۇيالى تەلەفون ادامدار ارا قاتىناس جاساۋدىڭ ەڭ باستى، ەڭ امبەباپ قۇرالىنا اينالىپ وتىر. قازىر قوعامداعى ءار ازاماتتا دەرلىك بىردەن ۇيالى تەلەفون بار. كەيبىرىندە، ءتىپتى، ەكىدەن، ۇشتەن بولۋى دا مۇمكىن. ونىڭ ۇستىنە ۇيالى تەلەفونداردىڭ يقۋاتى بارعان سايىن مولىعىپ كەلەدى. قاجەتتى ىستەردىڭ كوبىن سونىڭ يقۋاتتارىمەن ورىنداپ الۋعا مۇمكىندىكتەر جاسالدى. بۇدان تىس، ۇيالى تەلەفون ينتەرنەتتىڭ تۇرلىشە يقۋاتتارىنا دا يە. ويتكەنى ول ينتەرنەت تورابىمەن ماتاستىرىلعان عوي. ايتالىق، تۇرلىشە اقپارلاردى قابىلداۋ جانە جولداۋ، ەكراندىق كورىنىستەر بەرۋ، حات قويماسىنا حات جازىپ قالدىرۋ، ەسەپ جۇرگىزۋ، سۋرەتكە تارتۋ، ۆيدو كامەراعا ءتۇسىرۋ، ءۇنحاتتا ءسوز جولداۋ، كينو فيلم كورۋ، تۇرلىشە جارنامالاردان حاباردار بولۋ، ۇيدە وتىرىپ - اق تۇرلىشە قاتىناس بەلەتتەرىنە جازىلۋ، ەشقانداي كەدەرگى - راسمياتسىز شەتەلدە جۇرگەن تانىس - ءبىلىس، تۋىس - تۋعاندارىمەن سويلەسە بەرۋ، ايتا بەرسەڭ، تولىپ جاتىر. ول ارقىلى كەرەكتى ينفورماتسيانىڭ بارلىعىن تابۋعا بولادى. تۇتىنۋشى ادامدار جونىنەن ايتقاندا ول، راسىندا، بەلگىلى ەلىتكىشتىك، باۋراعىشتىق كۇشكە يە. تۇرلىشە اقپار يەلەۋگە، ونەر - ءبىلىم ۇيرەنۋگە، كوركەمدىكتەن ءلاززاتتانۋعا قاجەتتىنىڭ بارلىعى سوندا جاتقانداي سەزىلەدى كىسىلەرگە. دەمەك، ادامدار ۇيالى تەلەفوننىڭ وسى يقۋاتتارىنا بايلانىستى ونى كەڭ كولەمدە، ۇنەمى قولداناتىن بولدى، ومىردە كەم بولسا، ورنى وگەيسيتىن ايرىلماس سەرىگىندەي كورەتىن سەزىمگە كەلدى، سونداي - اق وسى كوپ سالالى يقۋات ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى ۇيالى تەلەفون مەن ينتەرنەت بۇرىننان جالعاسىپ كەلە جاتقان ءداستۇرلى اقپارات (ينفورماتسيا) قۇرالدارىمەن باسەكەلەسىپ، باسەكەدە ءوزىنىڭ وزىق تەحنيكاسى ارقىلى ولاردى ىعىستىرىپ كەلەدى. ءداستۇرلى اقپارات قۇرالدارىنىڭ بازارىن تارتىپ الىپ تا جاتىر. ايتار بولساق، بۇرىندارى ادامدار اقپار يەلەۋ، ونەر - ءبىلىم ۇيرەنۋ ءۇشىن، كوبىنەسە، كىتاپ - جۋرنال وقىپ، گازەتكە ۇڭىلەتىن. دۇنيەدە، ومىردە بولىپ جاتقان ىستەردەن سول باسىلىم بەتتەرى ارقىلى حاباردار بولاتىن. قىلاياعى شارۋادان قولدارى بوساي قالعاندارىندا، توپ - جيىندارداعى ارەدىكتە، اۆتوكولىككە وتىرىپ جولاۋشىلاعاندا، باۋ - باقشا ارالاپ سەيىل قۇرعاندارىندا دا ادامدار بەلگىلى اۋەستىكپەن قولدارىنا تۇرلىشە باسىلىمداردى الىپ، زەيىن قويىپ وقىپ جاتاتىن. كىتاپ - جۋرنال ولاردىڭ قولدارىنان تۇسپەيتىن رۋحاني سەرىگى بولاتىن. ال قازىر ەلەكترون جابدىقتارىنىڭ، اسىرەسە، ۇيالى تەلەفوننىڭ ادامدار اراسىندا كەڭ كولەمدە جالپىلاسۋىنا بايلانىستى بۇل جاعداي وزگەرىپ بارادى. جوعارىدا ايتىلىپ كەتكەن ۋاقىتتار مەن ورىنداردا ادامدار ۇلكەنى بولسىن، كىشىسى بولسىن، ەرى بولسىن، ايەلى بولسىن، قولدارىنا، كوبىنەسە، كىتاپ - جۋرنال ەمەس، ۇيالى تەلەفوندارىن ۇستاپ الىپ، سونىڭ ەكرانىنا ءۇڭىلىپ جاتادى. ونداعى تۇرلىشە اقپارلاردان حابار تابادى، كوركەمدىكتەن قىزىقتايدى. مۇنان ونىڭ وقىرمانى مەن كورەرمەنى جونىندەگى باۋراۋ كۇشىنىڭ كىتاپ نەمەسە گازەت - جۋرنالدارعا قاراعاندا الدەقايدا ارتىق ەكەنىن بىلۋگە بولادى. ويتكەنى ول اقپاردى تەك جازۋ ارقىلى ەمەس، قاتىستى ادام نەمەسە زاتتى رەڭدى كەسكىن، قىزىقتى قيمىل - ارەكەتىمەن جاندى ەتىپ بەينەلەپ بەرەدى، ونىڭ ۇستىنە جاقىن ارالىقتان تەز كورسەتەدى. دۇنيەدە، ومىردە نەندەي ىستەر تۋىلىپ، نە بولىپ جاتقانىن سول ساعات، سول مينۋتتىڭ وزىندە حابارلاي الادى. دەمەك، ول وسى كوپ سالالى كەرەمەت يقۋاتى، وزىق سيپاتتاماسى ارقىلى ادامداردىڭ، وتە - موتە، جاستاردىڭ ىقىلاس - ىنتاسىن وزىنە ماگنيتتەي باۋراپ الىپ وتىر.

دەگەنمەن كونەدەن جالعاسىپ كەلە جاتقان ءداستۇرلى اقپارات قۇرالدارىنىڭ − قاعازدىق باسىلىمداردىڭ دا وسى زامانعى ەلەكتروندىق اقپارات قۇرالدارى ورنىن باسا المايتىن وزىندىك ارتىقشىلىقتارى مەن باسىمدىقتارى، قولايلىلىقتارى مەن قونىمدىلىقتارى دا جوق ەمەس. الدىمەن، قاعازدىق باسىلىمنىڭ باستى تۇلعاسى بولعان كىتاپ − ادامزات تاريحىنىڭ ايناسى، بار ءبىلىمنىڭ قويماسى ەسەپتى. ادام بالاسى سان مىڭداعان جىلداردان بەرى، ءوزىنىڭ ءومىر، جاراتىلىس جونىندەگى تانىپ - بىلگەندەرىن جازۋ ارقىلى وسى كىتاپ بەتتەرىنە حاتتاپ قالدىرىپ وتىرعان. وتە - موتە، قوعامدى دامىتۋعا، تىرشىلىك كۇيىن جاقسارتۋعا، جاراتىلىستىڭ سىر - سيپاتىن ۇعىنۋعا بايلانىستى سالدارلى تانىم - تاجىريبەلەرىن كىتاپ بەتتەرىنە جيناقتاپ جازىپ، اسىل مۇرا رەتىندە كەيىنگى ۇرپاقتارىنا اماناتتاپ تاستاپ كەتكەن. ادام بالاسىنىڭ رۋحاني قازىنالارىنىڭ بارلىعى سول كىتاپتاردا ساقتاۋلى. تاريحتا وتكەن بارلىق ۇلى تۇلعالاردىڭ، عالىمداردىڭ، كوسەمدەردىڭ، ويشىل - فيلوسوفتاردىڭ، اقىن - جازۋشىلاردىڭ باستامالارى مەن ەڭبەكتەرى تۇگەلدەي كىتاپقا جازىلىپ قالعان، تاريحتا بولعان ۇلكەن وقيعالار مەن وزگەرىستەر، توڭكەرىستەر مەن رەفورمالار دا تۇرلىشە جازۋلار ارقىلى ەسكى كىتاپ پاراقتارىنا قورىتىندىلانىپ تۇسىرىلگەن. كىتاپ ءالى جارىق كورمەي تۇرعان كەزدەردە بۇل وقيعالار مەن وزگەرىستەر ەرتە زامانعى جازۋلار ارقىلى جارتاس بەتتەرىنە، بامبۇك تاقتايشالارعا ويىلىپ (قاشالىپ) قالدىرىلعان. دەمەك، كىتاپتار مەن جازبالار ادامزات اقىل - پاراساتىنىڭ قاينار بۇلاعى، سارقىلماس كەنىشى، ۋاقىت قامتىلىمى جاعىنان دا، مازمۇن قامتىلىمى جاعىنان دا ول تاۋسىلمايتىن دا سارقىلمايتىن ۇشان تەڭىز قورعا يە. ەرتە زامانعى ەگيپەت، بابيلون، پارسى، اراب، گرەتسيا، ريم، ءۇندىستان، ت. ب ەلدەرىنىڭ تاريحي جازبالارىن قوسپاعاندا، ءبىر عانا جۇڭگونىڭ حانزۋ جازۋى قولدانىلعاننان تارتىپ مينگو زامانىنا دەيىنگى ساقتالعان جازبا - كىتاپتارىنىڭ ءوزى 77 ميلليون توم (بۋما) شىعادى ەكەن. بۇل ۇشان تەڭىز جازبا بايلىقتاردى تۇگەلدەي ينتەرنەتكە كىرگىزۋ جاپالى جۇمىس، ونىڭ ۇستىنە تۇرلىشە كونە جازۋ ۇلگىلەرىمەن جازىپ قالدىرىلعان بۇل مۇرالاردى ءتۇپ ءماتىنى بويىنشا ينتەرنەتكە كىرگىزۋ ءتىپتى قيىن. دەمەك، ءبىلىم - مادەنيەتتىڭ سارقىلماس قاينارى كىتاپ - باسىلىمداردا ساقتاۋلى.

كىتاپ ادامزات قوعامىندا جازبا تاريح باستالعاننان تارتىپ ءبىلىم - مادەنيەت پەن ونەر - ءبىلىمنىڭ تاسىمال قۇرالى ءارى سيمۆولى بولىپ كەلەدى. ءبىلىم - مادەنيەت سيمۆولى رەتىندە ول ادامدار كوڭىلىنەن بيىك بەدەل، تەرەڭ ورىن العان، كىتاپتىڭ ادامدار كوڭىلىندەگى ورنى جوعارى ءارى قاستەرلى. ادامدار كوڭىلىندە اقىل - پاراسات، ونەر - ءبىلىم، عىلىم - تەحنيكا، ونەگە - ۇلگى، احىلاق - ءمورال دەگەندەر وسى كىتاپپەن قاتىستى بولىپ كەلەدى. تاريحتا وتكەن، سونداي - اق قازىر جاساپ وتىرعان ۇلى تۇلعالار، دانىشپان - دانالار، عالىم - عۇلامالاردىڭ ەسىمى، كوبىنەسە، ولاردىڭ جازىپ قالدىرعان كىتاپتارىنىڭ اتىمەن بىرگە اتالادى. ولاردىڭ ەسىمى سول جازعان قۇندى ەڭبەكتەرى ارقىلى الەمگە ايگىلى بولعان.

ءبىز قازىر ينفورماتسيا داۋىرىنە، ينتەرنەت زامانىنا كىرىپ وتىرعانىمىزبەن دە ءبىلىم - مادەنيەت تاسىمالى بولعان كىتاپتىڭ رولى مەن يقۋاتى ءباز - باياعىسىنداي ساقتاۋلى. قوعام ءالى دە كىتاپتار ارقىلى، تۇرلىشە باسىلىمدار ارقىلى ءبىلىم - مادەنيەت تاراتىپ، عىلىم - تەحنيكا جەتىستىكتەرىن تۇيىندەيدى، تاجىريبەلەردى قورىتىندىلايدى، رۋحاني ازىق قورلايدى. ايگىلى عالىمدار، قوعام قايراتكەرلەرى، ويشىلدار، جازۋشىلار، باسقا دا سەرگەك ويلى ەڭبەك سۇيەر ازاماتتاردىڭ بارلىعى شىعارمالارىن وسى كىتاپ - باسىلىم ارقىلى جازادى. ماقالامىزدىڭ باسىندا ايتىپ وتكەنىمىزدەي كىتاپتىڭ بازارى بولىسكە تۇسكەنىمەن، ونىڭ قۇنى، يقۋاتى، ماعىناسى، بەدەلى سول قالپىندا. ونەر - ءبىلىم ۇيرەنۋ ءالى دە كىتاپسىز جۇرىلمەيدى، كىتاپتان قول ۇزە المايدى. تۇپتەپ كەلگەندە، قازىرگى زامانعى ينفورماتسيا تەحنيكاسى مەن ينفورماتسيا قۇرىلعىلارى كىتاپ - باسىلىمداردىڭ جالعاسى جانە جاڭعىرتىلۋى بولىپ تابىلادى. ينتەرنەتتىڭ، جۇيەدەن ينتەرنەتكە جالعاناتىن ۇيالى تەلەفون قويماسىنداعى ينفورماتسيالاردىڭ دەنى كىتاپ - باسىلىمداردان كوشىرىلگەن نەمەسە سولاردان وزگەرتىلىپ الىنعان. ايتار بولساق، كومپيۋتەردە نەمەسە ۇيالى تەلەفوندا تۇرلىشە كينو فيلمدەر مەن تەلە فيلمدەر قويىلىپ جاتادى، بۇل فيلمدەر، جالپى العاندا، جازۋشى - دراماتۋركتەردىڭ كىتاپتارىنا نەگىزدەلىپ ىستەلگەن. بۇل ارادا ەسكەرتە كەتەتىن ءبىر جايت، فيلمگە الىنىپ، ەكراندا كورسەتىلەتىن كينو بولسا دا، كينو تەاتر بولسا دا، كوركەم شىعارما كەيىپكەرلەرىنىڭ ىشكى كوڭىل كۇيىن، مونولوگىن، سەزىم ءيىرىمىن كىتاپتاعى ءسوز كەستەسىندەگىدەي بەينەلەپ بەرۋگە السىزدىك قىلادى. ادامنىڭ جان دۇنيەسىن جان - جاقتىلى سۋرەتتەۋ تەك كىتاپتاعى كوركەم ءتىلدىڭ قولىنان كەلەدى. ەكرانداعى ادەمى كەسكىندەر بۇعان السىزدىك ەتەدى. عىلمي، فيلوسوفيالىق تالداۋلار مەن تۇجىرىمداردىڭ جايى دا سولاي.

جوعارتىندا ينتەرنەتتىڭ، ينتەرنەتپەن ساباقتاس ۇيالى تەلەفوننىڭ اقپار قابىلداۋ مەن جولداۋداعى وزىق جاعىن، تەزدىگىن ايتىپ كەتكەن ەدىك، دەگەنمەن كىتاپ - باسىلىمدارمەن سالىستىرعاندا، قولدانىلۋ جاعىندا ونىڭ دا كەيبىر كەمىس، قولايسىز جاقتارى بولاتىنىن ەسكەرۋسىز قالدىرۋعا بولماس. مەيلى ينتەرنەت، مەيلى ۇيالى تەلەفون بولسىن نەمەسە باسقا دا ەلەكتروندى جابدىقتار بولسىن، ءبارىنىڭ دە ءالسىز بۋىنى تۇگەلدەي ەلەكتر كوزىنە، زاريادقا تاۋەلدى بولۋىندا. ەلەكتر كوزىنەن ايرىلدى ءبىتتى، ولار بارلىق يقۋاتىنان ماقرۇم بولىپ قالادى. ال باسىلىمداردا مۇنداي كەمىستىك جوق. ينتەرنەت، ۇيالى تەلەفوندار سيگنال تاراتۋ كوزدەرىمەن ماتاستىرىلعان بولادى، سيگنال تاراتۋ كوزدەرىندە كىنارات شىعىپ، سيگنال تاراتىلماي قالسا، نە بولماسا سيگنال تاراتۋ كوزدەرىن مەڭگەرىپ وتىرعان قۇرىلىمدار بەلگىلى ماقساتپەن سيگنال تاراتۋعا تيىم سالسا، ينتەرنەت تە، ۇيالى تەلەفون دا ىستەن توقتاپ، كەرەكسىز قوندىرعى جۇيەسىنە اينالىپ قالادى. ونىڭ ۇستىنە قىزمەتى سيگنال ارقىلى جۇرەتىندىكتەن، سيگنال كەدەرگىگە ۇشىرايتىن نەمەسە جەتپەيتىن شەت - شالعاي، تاۋلى وڭىرلەردە بۇل اسپاپتار جانە دە يقۋاتىنان ايرىلىپ قالادى. باسىلىمداردى وقۋدا مۇنداي ماتاستىرىلعان كوزدەرگە تاۋەلدى بولۋ جايتى كەزىكپەيدى. ينتەرنەت نەمەسە ۇيالى تەلەفون بەلگىلى باعدارلاما جۇيەسى ارقىلى قىزمەت جۇرگىزەدى. سول باعدارلامالار جۇيەسى ءوزارا سايكەسىپ، ەلەكترون سيگنالدارىن قابىلداعاننان كەيىن، ەكراندا تۇرلىشە اقپارلار (جازۋلار، كەسكىندەر) قالىپتاستىرادى. وقىرمان نەمەسە كورەرمەن ەكرانداعى اقپارلاردى كورىپ بولعاننان كەيىن، تەلەفونىن ءسوندىرىپ تاستايدى، وسىمەن بىرگە ماناعى جازۋلار مەن كەسكىندەر دە كوزدەن عايىپ بولادى. دەمەك، ۇيالى تەلەفوننىڭ اقپارلارى ءپىشىن - تۇلعاسى جوق، قولمەن ۇستاۋعا كەلمەيتىن، كورىنگەن سوڭ، عايىپ بولىپ كەتەتىن ەلەس دۇنيەسى سەكىلدى. ەكرانىنداعى جازۋلارى مەن كەسكىندەرى «سيقىر ساندىعىنا» كىرىپ كەتكەننەن كەيىن، ودان ەشتەڭەنى كورۋگە بولمايدى. ال باسىلىمدار ۇستاۋعا، پاراقتاۋعا بولاتىن، قايدا بارساڭ دا قالتاڭا سالىپ الىپ، جۇرۋگە كەلەتىن، ءپىشىن - تۇلعاسى بار بۇيىم. ونى قاي جەر، قاي ۋاقىتتا دا قولىڭا الىپ، توتەلەي وقىپ پايدالانا بەرۋىڭە بولادى. ۋاقىت پەن كەڭىستىكتىڭ شەكتەمەسىنە ۇشىرامايدى.

ينتەرنەت تەگىندە وتكەن عاسىردىڭ 60 - جىلدارى ا ق ش - تىڭ اسكەري اقپار جولدايتىن وزىق ورەلى قۇپيا تەحنيكاسى بولعان. كەيىن كەلە بۇل تەحنيكانىڭ قۇپيا سىرى باسقالار جاعىنان بايقالىپ قالعاننان سوڭ بارىپ، ول جالپى قوعامدىق قولدانىسقا تۇسكەن. سوندىقتان دا ينتەرنەتتىڭ تۇپكى ءمانى اقپار جىبەرىپ، حابار - وشار الىسۋ بولىپ تابىلادى. بۇل كۇندەرى ينتەرنەتتىڭ وسى تۇپكى يقۋاتى ساۋدا سالاسىنىڭ زاتتارىن تانىستىرۋعا بايلانىستى شىعارعان جارنامالارى ءۇشىن جاقسى قىزمەت وتەۋدە. كومپيۋتەردىڭ نەمەسە ۇيالى تەلفوننىڭ ەكرانىن اشىپ قالعانىڭدا، الدىمەن كوزگە كورىنەتىنى ساۋدا - ساتتىقتىق تۇرلىشە جارنامالار بولىپ كەلەدى، ونان قالسا، تۇرلىشە الىپ قاشپا حابارلار مەن قۇلاقتاندىرۋلار، وي جوتا تۇسپالدار مەن بولجامدار اياق باستىرمايدى. ال قوعامدىق جاۋاپكەرشىلىگى كەمشىل كەيبىر سايتتارداعى كينو شولپاندارى مەن سۇلۋ بيكەشتەردىڭ جەكە تۇرمىسىن تانىستىرعان كورىنىستەر مەن كەسكىندەر ءتىپتى دە كەزەك بەرمەيدى. مۇندا، كوبىنەسە، اتاقتى كينو شولپاندارىنىڭ ءالسىن - ءالى نەكە جاڭالاپ جاتقان كورىنىستەرى، جاڭا قوسىلعان جۇبايلارىمەن بىرگە ادەمى تۇلعالارىن ايگىلەپ اشىق - شاشىق سەرۋەن قۇرىپ جۇرگەندەرى، سۇلۋ بيكەشتەردىڭ سيقىرلى جالاڭاش دەنەلەرىنىڭ ەلىتپە كورىنىستەرى، وسى سەكىلدى باكىن - شۇكىن، بالانىڭ ويىنى، باقسىنىڭ جىنى سەكىلدى بەينە - كەسكىندەر كەزدەسەدى. ساۋدا ۇجىمدارىمەن بولعان بايلانىسىنا، وقىرمانىن قىزىقتىرۋ ماقساتىنا بايلانىستى ونىڭ اقپار بەرۋدەگى بايسالدى، بايىپتى جاعىنا قاراعاندا، ەلىتبە جاعى باسىمىراق كەلەدى. ادامدار، وتە - موتە، جاستار ونىڭ وسى ەلىتبە كورىنىستىك جاعىنا قىزىعىپ كەتەدى.

جيىپ ايتقاندا، كونەدەن جالعاسىپ كەلە جاتقان ونەر - ءبىلىم تاسىمالى رەتىندە كىتاپ - باسىلىمدار ءوزىنىڭ نەگىزگى رولى مەن يقۋاتىن ءالى دە ساقتاپ وتىر، مۇنان كەيىن دە ساقتاي بەرمەك. ونەر - ءبىلىم ۇيرەنۋ، رۋحاني ازىقپەن قورەكتەنۋ كىتاپ - باسىلىمسىز بولماق ەمەس. ينتەرنەت، ەلەكتروندىق كورىلىمدەر تۇپتەپ كەلگەندە، قاعازدىق اقپارلاردىڭ، كىتاپ - باسىلىمداردىڭ جاڭعىرىعى. ونەر - ءبىلىم تاسىمالىنىڭ جاڭا قۇرالى رەتىندە ول (ەلەكتروندىق كورىلىمدەر) كىتاپ - باسىلىمدارمەن بازار تالاسقانىمەن، كىتاپ - باسىلىمداردىڭ ورنىن باسا المايدى.

 

جاۋاپتى رەداكتور: جانار قاناپيا قىزى
جايمالاۋ