中文

قىمىز اشىتۋ جانە ونىڭ تۇرلەرى

وجەت ايدارقان ۇلى حابارلايدى.

     قىمىز قۇرامىندا بەلوك، سپيريت، ماي، قانت، ۆيتامين c جانە كۇردەلى حيميالىق قوسىلىستار بار. قورەكتىك قۋاتى جوعارى بولۋمەن بىرگە، دەنساۋلىققا دا وتە شيپالى.

ۇلتىمىز ەرتە كەزدە جىلقى نەمەسە سەركەنىڭ تەرىسىن توبىلعىنىڭ ىسىمەن ىستاپ، سابا تىگىپ، قىمىز اشىتۋعا ىستەتكەن. قىمىزدى اشىتاتىن اشىتقىنى «قورابا» دەپ اتاعان. قورابانى قۇرتتى ەزىپ تۇندىرىپ تۇنباسىنان الادى. قورابانى ساباعا سالىپ، ونىڭ ۇستىنە لايىقتى مولشەردە ساۋمال قۇيىپ، سرتىن جىلىلاپ وراپ قويادى. قورابا ابدەن ەزىلىپ ساۋمالعا تەگىس ارالاسقاندا ساۋمالدىڭ ءدامى قىشقىلدانادى، مۇنى جاڭا قور دەيدى. جاڭا قوردىڭ ۇستىنە سالقىن ساۋمال قۇيىپ، ساۋمالدى قۇيعاننان كەيىن جارتى ساعاتتاي مولشەردە ءپىسىپ ارالاستىرىپ وتىرادى. قىمىز اشىتۋ بارىسىندا ساباعا جىلقىنىڭ ءسۇرى قازىسى، قويدىڭ ءسۇرى قۇيرىعىن سالىپ اشىتسا، قىمىز جۇمساق جاعىمدى ءارى ءدامدى بولادى. ىڭىردە اشىتىلعان قىمىزدى جىلىلاپ قىمتاپ قويىپ، كەلەسى كۇنى بيەنىڭ باس ساۋىمى ساۋىلىپ بولعاننان كەيىن عانا قوتارادى. ءار كەزەك قىمىز اشىتۋدان بۇرىن قىمىز اشىتاتىن سابانى جۋىپ، ىشىندەگى وڭەزدەردى تولىق تازالاپ، سۇتكە قوسىلاتىن قوردىڭ مولشەرىنە قاداعالاي نازار اۋدارىپ وتىرۋ كەرەك. مىنە، بۇل قىمىز اشىتۋدىڭ ەڭ قاراپايىم جولى.

قىمىزدى تومەندەگىدەي ءبىرقانشا تۇرگە ءبولىپ اتاعان: ۋىز قىمىز_ بيە العاش بايلانعاندا اشىتىلاتىن قىمىز؛ بال قىمىز _ ابدەن پىسىلگەن ءارى جىلقىنىڭ نە قويدىڭ ءسۇرى مايى ٴسىڭىپ تولىق ارالاسقان جۇمساق قىمىز؛ قۇنان قىمىز _ اشۋ بارىسىندا ەكى تاۋلىكتەن كەيىن قوتارىلاتىن قىمىز؛ دونەن قىمىز _ ءۇش تاۋلىك اشىتىلعان قىمىز بولىپ، اشۋى بەلگىلى دەڭگەيگە جەتكەن قىمىز؛ بەستى قىمىز _ ءتورت تاۋلىك اشىپ، اشۋى مەيلىنشە شەگىنە جەتكەن قىمىز؛ جۋاس قىمىز _ ۇستىنە ساۋمال قۇيىپ جۇمسارتىلعان قىمىز؛ قىسىراق قىمىز _ تۇڭعىش رەت قۇلىنداعان بيە سۇتىنەن اشىتىلادى؛ سارى قىمىز _ ءشوپ پىسىپ، بيەنىڭ ءسۇتى قويىلعان كەزدە اشىتىلاتىن قىمىز؛ تۇنەمە قىمىز _ ەسكى قىمىزدىڭ ۇستىنە ساۋمال قۇيىپ، كەلەسى كۇنى تاعى ءبىر ءتۇن اسقاننان كەيىن قوتارىلاتىن قىمىز؛ سىرگە جيار قىمىز _ بيە اعىتىلار كەزدەگى ەڭ سوڭعى قىمىز؛ قىسىردىڭ قىمىزى _ بيە بايلاۋ اياقتاپ كەتكەننەن كەيىن بىرەر بيەنى جالعاستى قولدا ۇستاپ قىستاي ساۋادى، وسى بارىستا اشىتىلعان قىمىزدى قىسىراقتىڭ قىمىزى دەپ اتايدى.

«بىرلىك بولماي تىرلىك بولماس»

كادىرقان بەيىسقان ۇلىباقىت – بايلىق قايدا؟ جەردە مە، الدە اسپاندا ما؟ ول تەك بەرەكە مەن بىرلىكتە؛ اتامىز قازاق ەجەلدەن :«بىرلىك بولماي تىرلىك بولماس»، «ىنتىماقپەن ەل كوگەرەر، جاڭبىرمەن جەر كوگەرەر»، «بىرلىك _ ەلدىڭ ۇيتقىسى»، «بەرەكەلى ەلدە ىرىس كوپ، بەرەكەسىز ەلدە ۇرىس كوپ»دەپ دانا تۇجىرىمدار ارقىلى باسىمىزعا قونار باق پەن بايلىقتىڭ كەلەرىن دە، كەتەرىن دە بەرەكە – بىرلىكپەن شەندەستىرە وتىرىپ تۇسىندىرگەن. ادەتتە، قاراپايىم، جاندى مىسالدارعا ءساپ سالار، نازار سالار بولساق، جەر – جاھانداعى جان –جانۋار، جاندىك پەن اڭ – قۇستاردا ءوزارا بەرەكە – بىرلىككە كەلگەندە ءوز جاۋلارىن ويسىراتا جەڭىپ، ءوز تىرشىلىكتەرىن الاڭسىز وتكىزە العان. مىسالى، قۇمىرىسقانى الساق، ادەتتە، وتە نازىك تانىمدار جاندىك بولسا، ولاردىڭ بەرەكە – بىرلىگى، ۇيىسقىشتىعى، ەڭبەككەرلىگى ءارى ءوز قارسىلاسىنا جابىلا شابۋىلداپ، وزدەرىن قورعاۋى، انە، سول ءوزارا بەرەكە – بىرلىگىندە جاتپاي ما؟! تاعى سول تەكتەس ورمەكشىنىڭ قوس – قوستان تور توقۋى، قارلىعاشتىڭ جۇپ – جۇبىمەن ۇيا سالۋى، ءتىپتى، ادام مەن مالدىڭ قاس جاۋى بولعان قاسقىر ەكەش قاسقىردىڭ بولتىرىگىن العاندارعا توپتاسىپ الدىمەنەن شابۋىل جاساۋى، ت . ب لاردىڭ ورتاسىندا بەرەكە – بىرلىكتىڭ جاتقاندىعىندا.

ەلىمىز جونىنەن العاندا ازيانىڭ كىندىگىنە ورنالاسقان جۇڭگو سىندى الىپ شاڭىراقتا تىرشىلىك ەتىپ جاتقان ءبىر ميلليارد 300 ميلليون جۇڭحۋا ۇلتى ۇلى وتان توپىراعىن مەكەن ەتىپ، ءوز اتا مەكەندەرىن كوركەيتىپ ـ گۇلدەندىرىپ، گۇلگە وراۋعا، ءبىر جاعادان باس، ءبىر جەڭنەن قول شىعارا وتىرىپ، ءبىر نيەت، ءبىر تىلەكتە بولىپ، الدىڭعىلاردىڭ ءىزىن سوڭعىلار باسىپ، تاريحتان بەرى جۇرەكتەس، تىلەكتەس، تاعدىرلاس، تىنىستاس بولا وتىرىپ، ءبىر ـ بىرىمەن قول ۇستاسا جاپا ـ ماشاقاتتاردى بىرلىكتە باستان كەشىرىپ، ميحىناتتى دا، راحاتتى دا تەڭ كوتەرىپ، جەلكەدەن باسقا اۋىر قارا تاستى اۋدارىپ تاستاپ، ازاتتىقتىڭ ارايلى تاڭىن قولعا كەلتىردى. ايتار بولساق، مىنا زامان، مىنا باقىت ءبىزدىڭ باسىمىزعا وڭايلىقپەن وزدىگىنەن ورناي قالعان جوق. ول سول كەزدەگى سوعىس قاھارماندارىمىزدىڭ قان توگىپ، جان بەرۋىمەن، ءوز ءومىرىن حالقى ءۇشىن قيۋىمەن قولعا كەلگەن. ولار وزدەرىنىڭ قىپ ـ قىزىل قانىن وتان ازاتتىعىنا ارنادى. ال، سودان بەرى ۋاقىت ساعىمداي زىمىراپ وتكەن كۇندەر ەسكىرسە دە ەستە قالارلىق ەلەستەر مۇلدە ەستەن ءبىر مينۋت، ءبىر سەكۋند كوتەرىلەر ەمەس، تاڭمەن تالاسىپ، كۇنمەن جارىسقان ەسكەن جەلدەي مىنا بۇگىنگىدەي قوي ۇستىنە بوزتورعاي جۇمىرتقالاعان باي دا باياشات زامان ءوزى كەلىپ باسىمىزعا ورناي قالعانى دا جوق، ال، ونى بىزگە كىم اكەلدى؟ كىم اپەردى، اۋىر كۇندە كىم باسىمىزعا پانا، جولىمىزعا باستاۋشى بولدى؟ ءارقاشان سەرپىندى دە سەزگىر، كورەگەندى كوسەم، بولجامپاز، ءدانىشپان دانا پارتيامىز. ال، پارتيامىزدىڭ وسىنداي مىزعىماس، مىعىم، بەرىك تە بەكىم قامالى قايدان كەلگەن؟ ول ءارقاشان ايرانداي ۇيىعان حالىقپەن بولعان بەرەكە – بىرلىكتەن كەلگەن. سوندىقتان دا، بەرەكە مەن بىرلىك ـ قامال، بەرەكە مەن بىرلىك _ ەل قورعانى، بەرەكە مەن بىرلىك _ بەيبىتشىلىك سيمۆولى دەپ ايتۋىمىزعا ابدەن بولادى.

ءدال وسىداي قان توگىسپەن، قاھارمان اعا بۋىندارىمىزدىڭ قان ـ تەرىمىن قولعا كەلگەن مىنا باقىتتى تۇرمىسىمىزدى كورە الماي كوز قىزارتىپ، قۇتىرىنا قارسى شىققان كوزسىزدەرگە كوردەن دە ورىن بۇيىرمايدى. ولار پارتيا مەن حالىقتىڭ قاس جاۋلارى، قوعامنىڭ سىپىرىندىلارى، ات توبەلىندەي ازعىنداعان ارانداتۋشىلار. ولارعا ۇلى وتان توپىراعىنان ءبىر شىمشىم دا بۇيىرمايدى. وندايلار مەملەكەتىمىزدىڭ تەگەۋرىندى دە قاتاڭ زاڭى ارقىلى تەكتەلىپ، تەجەلىپ، زاڭنىڭ قاتاڭ قاھارىنا تارتىلىپ حالىقتىڭ تەگەۋرىندى تەپىكىسىمەنءجانىشتالىپ، توزاققا تۇسەدى، ادىلدىك پەن كەڭشىلىك حالىققا ءتان، پارتيامەن، حالىقپەن جاۋلاسقاندار مۇلدە كەشىرىلمەيدى. حالىق قاشان دا تىنىش تا ورنىقتى بەيبىت تىرشىلىكتى كوكسەيدى. بەيبىتشىلىك بەرەكە – بىرلىكتەن كەلەدى. بىرلىك پەن بەرەكە بولعان جەردە دامۋ دا، العا باسۋ دا، جاڭا ومىرگە تالپىنۋدا بولادى. ال، باقىت ـ بايلىق وسىنداي ورتادا بولادى. ال، باقىت ـ بايلىق وسىنداي ورتادا، وسىنداي قوعامنان تۋىندايدى. حالىق تەك وسىنى عانا اڭسايدى، ارماندايدى، سوعىس، اپات، بۇزعىنشىلىق، قاقتىعىس بولۋىن مۇلدە قالامايدى. ەلىمىزدەگى بۇگىنگىدەي بەرەكەلى دە مەرەكەلى بەيبىت تىرشىلىكتى تەك ءبىز ەمەس، بۇكىل دۇنيە حالقى اڭسايدى، ارماندايدى. سوندىقتان، «بەيبىتىشىلىك _ قۇت، بولشەكتەۋشىلىك _ جۇت» دەپ كەسىپ ايتا الامىز. دانا پارتيامىز ەل قورعانى، جەر قورعانى، ونى سىرتتان قانشا داۋىل سوعىپ، قانشا نوسەر جاۋسا دا قۇلاتا الماق ەمەس. قايتا مۇنداي كەرەناۋ فاكتورلار پارتيامىزدىڭ قىراعىلىعىن ارتتىرىپ، جىگەرىن سومداپ، قامالىن بەكەمدەپ، حالىققا بولعان جاۋاپكەرلىگىن كۇشەيتتى، جاۋمەن بولعان شەك – شەكاراسىن ايقىنداپ، حالىققا دەگەن ەتەنە جاقىندىعىن نىعايتا تۇسەدى، سومداي تۇسەدى. پارتيامىز العا قۇرىلعان كۇننەن باستاپ اقتىق دەمىنە دەيىن ءوزىن حالىققا ارناۋدى ماقسات ەتكەن ءارى بۇل ماقساتتى ءدال قازىرگە دەيىن ءوز اماليات بارىسىندا ايگىلەپ كەلەدى. حالىق ىستەرى قولىندا جۇرەگىنەن، تىلەگىنەن شىعىپ، حالىق جۇرەگىنەن وشپەستەي ورىن العان پارتيا، اسىرەسە، دانا پارتيامىزدىڭ باسشىلىعىندا ەلىمىزدە ءجۇرىلىپ وتىرعان رەفورما سىندى تىڭ بۇرىلىس جولى حالىققا باقىت ـ بايلىق جولىن اشىپ بەرىپ، تابىستىڭ تالعارىنا قانات قاقتىرۋدا. مىنە، تاعى زاۋلاعان ۋاقىت كەرۋەنىمەن جەتىپ كەلگەن تاۋىق جىلىندا شي جينپيڭ جولداستى ۇيتقى ەتكەن پارتيا ورتالىق كوميتەتى جاڭا جوبالار مەن جاڭا نىسانالادى اتقارىپ، الداعى جاڭا ءبىر عاسىر شىت جاڭا قاداممەن جورىق جاساۋدا، دۇنيە ءجۇزى تاڭعالارلىق بىلىكتى ەلگە اينالۋدا ... سوندىقتان، بىرلىگىمىز بيىكتەي بەرسىن، بەرەكەمىز بەرىكتەلە بەرسىن، جۇيرىك عاسىرمەن جارىسا جۇيتكي بەرەيىك، سامعاي بەرەيىك! جۇڭگو ارمانىن اسقاقتاتا جالعاي بەرەيىك! عاسىر جارىسىنان تالماي كەلەيىك!

جاۋاپتى رەداكتور: قابىلقان ايتقابىل ۇلى
جايمالاۋ